ප්රබල සහ අඛණ්ඩව පවතින ප්රජාතන්ත්රවාදයක පදනම වන්නේ ස්වාධීන අධිකරණයකි. එය නීතියේ ආධිපත්යය ආරක්ෂා කරයි. එසේම, බියකින් හෝ පක්ෂපාතීත්වයකින් තොරව යුක්තිය ඉටු වන බව ඉන් සහතික කරයි.
ජනරජයේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ පෙරවදනෙහි අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳව දක්වා ඇත. ශ්රී ලංකා ජනතාවගේ අනාගත පරම්පරාවල ගෞරවය සහ යහපැවැත්ම සහතික කරන අස්පෘශ්ය උරුමයේ කොටසක් ලෙස එය එහි පිළිගෙන තිබේ.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 111 සී (1) ව්යවස්ථාව මගින් මේ සම්බන්ධයෙන් තවදුරටත් විධිවිධාන සලස්වා ඇත. ඊට අනුව, “නීතියෙන් අධිකරණ බලතල හෝ කාර්ය පවරා ඇති සෑම විනිසුරුවරයෙකු, මුලසුන දරන නිලධාරිවරයෙකු, රජයේ නිලධාරිවරයෙකු හෝ වෙනත් තැනැත්තෙකු එම බලතල සහ කාර්ය ක්රියාත්මක කිරීම සහ ඉටු කිරීම කළ යුතුය. එහිදී එකී බලතල හෝ කාර්ය ක්රියාත්මක කිරීමේදී හෝ ඉටු කිරීමේදී එකී විනිසුරුවරයාට, මුලසුන දරන නිලධාරිවරයාට, රජයේ නිලධාරිවරයාට හෝ වෙනත් තැනැත්තාට විධාන නිකුත් කිරීමට හෝ ඔවුන් අධීක්ෂණය කිරීමට නීතිය යටතේ හිමිකම් ඇති ඉහළ අධිකරණයක්, විනිශ්චය සභාවක්, ආයතනයක් හෝ වෙනත් තැනැත්තෙකු හැර වෙනත් කිසිදු තැනැත්තෙකුගෙන් පැමිණෙන කිසිදු විධානයකට හෝ වෙනත් අතපෙවීමකට ඔවුන් යටත් නොවිය යුතුය”. ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 111 සී (2) ව්යවස්ථාව මගින් එවැනි ක්රියා වරදක් බවට ද පත් කර ඇත.
අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය යනු හුදෙක් ආයතනික ආරක්ෂාවක් පමණක් නොවේ. එය පුද්ගලයාගේ ගෞරවය ආරක්ෂා කිරීම, නීතියේ ආධිපත්යය සුරැකීම සහ ප්රජාතන්ත්රවාදී සමාජයක සදාචාරාත්මක අධිකාරිය පවත්වාගෙන යාම සඳහා මූලික වේ.
අතිගරු ජනාධිපතිවරයා විසින් මැයි දින රැලියකදී කරන ලද ප්රකාශය සම්බන්ධයෙන් අප දැඩි කනස්සල්ල පළ කරන්නේ මේ පසුබිම තුළය. 2026 මැයි 25 වැනි දින ලබා දීමට නියමිත අධිකරණ තීන්දුවක් පිළිබඳව ජනාධිපතිවරයා එහිදී සඳහන් කළේය. එසේම, අසන්නන්ට එම තීන්දුව අගය කරමින් අත්පොළසන් දිය හැකි බව ද එතුමා තවදුරටත් එහිදී ප්රකාශ කළේය.
මෙම ප්රකාශය අධිකරණ ක්රියාවලියට අතපෙවීමක් බව ශ්රී ලංකා නීතිඥ සංගමයේ (BASL) අදහසයි. එසේම, ඉන් අධිකරණය කෙරෙහි ඇති මහජන විශ්වාසය පළුදු වීමේ විභවතාවක් පවතින බව ද එකී සංගමය පෙන්වා දෙයි.
අතීතයේදී අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වයට තර්ජනයක් එල්ල වූ සෑම අවස්ථාවකදීම ඊට එරෙහිව නැගී සිටීමට ශ්රී ලංකා නීතිඥ සංගමය කටයුතු කළේය. එම තර්ජන විධායක අංශයෙන් හෝ වෙනත් ඕනෑම පාර්ශ්වයකින් එල්ල වූ ඒවා විය හැකිය. දිවයින පුරා සිටින සංගමයේ සාමාජිකයෝ එවැනි අතපෙවීම්වලට දැඩි ලෙස විරුද්ධ වූහ.
අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය සහ ගෞරවය සෑම විටම ආරක්ෂා වන බව සහතික කිරීමට ශ්රී ලංකා නීතිඥ සංගමය කැප වී සිටී. ඒ වෙනුවෙන් ගත යුතු සියලු අවශ්ය පියවර ගැනීමට ද එකී සංගමය කටයුතු කරනු ඇත. ප්රජාතන්ත්රවාදය, නීතියේ ආධිපත්යය මෙන්ම ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව ආරක්ෂා කිරීමේ අවශ්යතාව උදෙසා ඉදිරියටත් එලෙස කටයුතු කිරීමට ශ්රී ලංකා නීතිඥ සංගමය බැඳී සිටී.