රයිට් ටු ලයිෆ් මානව හිමිකම් මධ්යස්ථානයේ, සාධාරණ යුක්තිය ක්රියාමාලාවේ (Fair Justice Campaign) නිවේදනයකි.
බලංගොඩ කස්සප හිමියන් සහ අනෙකුත් සැකකරුවන් නව දෙනා රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීම සම්බන්ධයෙන් රයිට් ටු ලයිෆ් මානව හිමිකම් මධ්යස්ථානයේ සාධාරණ යුක්තිය මෙහෙයුම සිය දැඩි කනස්සල්ල පළ කර සිටියි. 2026 ජනවාරි 19 වන දින ත්රිකුණාමලය මහේස්ත්රාත් අධිකරණය හමුවේ පැවති නඩු විභාගය සහ ඉන් අනතුරුව ජනවාරි 28 වන දින දක්වා සැකකරුවන් යළි රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීම මගින් එක්තරා බියකරු ප්රවණතාවක් ඉස්මතු වෙයි. එනම්, අධිකරණමය වරදකරු කිරීමකට පෙර පුද්ගලයින් රඳවා තබා ගැනීම දඬුවමක් ලෙස භාවිත කරන “දණ්ඩනීය රිමාන්ඩ් අත්අඩංගුව” (Punitive Remand) සඳහා 1981 අංක 57 දරන වෙරළ සංරක්ෂණ සහ වෙරළ සම්පත් කළමනාකරණ පනත උපක්රමශීලීව යොදා ගැනීමයි. තවද දැනට ඇති මාධ්ය වාර්තා අනුව පෙනී යන්නේ ආණ්ඩුවේම ආයතන දෙකක් වූ නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව හා පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුව අතර ගොනු කරන චෝදනාව සම්බන්ධයෙන් එකඟතාවක් නොවීම තුළ මහේස්ත්රාත්වරයාට ඇප දීමට ඇති බලය ඉහත කී පනත අනුව සීමා වී ඇති පසුබිමක එම සැකකරුවන් රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීම සිදු වී ඇති බවයි. එම දෙපාර්තමේන්තු දෙක හැරුණු විට වෙරළ සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට ද මෙහි ඇති වගකීම බැහැර කළ නොහැකි අතර ආණ්ඩුවේ ආයතන අතර ඇති පරස්පරතා හේතුවෙන් පුද්ගල නිදහස සීමා කිරීමට නොහැකි බව ද අපි අවධාරණය කරමු.
මෙම නඩුව ආරම්භ වූයේ ත්රිකුණාමලයේ නම් කරන ලද වෙරළ කලාපයක් තුළ අනවසර ඉදිකිරීම් සිදු කිරීම සහ බුදු පිළිමයක් තැන්පත් කිරීම යන චෝදනා මතය. භික්ෂූන් සහ සිවිල් සංවිධාන ක්රියාකාරීන් කිහිපදෙනෙකුගෙන් සමන්විත සැකකරුවන්ට එරෙහිව වෙරළ සංරක්ෂණ පනත යටතේ නඩු පවරනු ලැබීය.
මෙම පනතේ අන්තර්ගත දැඩි ඇප විධිවිධාන හේතුවෙන් ඇප ලබා දීමට මහේස්ත්රාත් අධිකරණය සතු අභිමතය පරිදි තීරණ ගැනීමේ බලය අහිමි වන අතර, ඒ සඳහා බොහෝ විට ඉහළ අධිකරණ බල සීමාවකට අයදුම් කිරීම හෝ චෝදනා වෙනස් කිරීම සඳහා රජයේ පැහැදිලි එකඟතාව අවශ්ය වෙයි.
ද්වේෂ සහගත බවට සාක්ෂි සහ ආයතන අතර ගැටුම
19 වන දින නඩු විභාගය අතරතුර සැලකිය යුතු ක්රියා පටිපාටිමය විෂමතාවක් සිදු විය. එහිදී නීතිපතිවරයා නියෝජනය කළ රජයේ නීතිඥවරයා මහේස්ත්රාත් අධිකරණයට දන්වා සිටියේ වෙරළ සංරක්ෂණ පනත යටතේ ඇති ප්රධාන චෝදනාව ඉල්ලා අස්කර ගැනීමට තීරණය කර ඇති බවයි. මෙම තීරණය ගනු ලැබුවේ අභියාචනාධිකරණය හමුවේ පැවති අදාළ රිට් පෙත්සමකට සම්බන්ධව ඇති කරගත් එකඟතාවකින් පසුව බව වාර්තා විය.
මෙම චෝදනාව ඉල්ලා අස්කර ගත්තේ නම්, ඇප ලබා දීමට ඇති නීතිමය බාධාව ඉවත් වීමට ඉඩ තිබුණි. එහෙත්, ජ්යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරීවරයාගේ (SSP) මෙහෙයවීම යටතේ ක්රියා කළ ත්රිකුණාමලය පොලිසිය, නීතිපතිවරයාගේ තීරණයට දැඩි ලෙස විරුද්ධ වෙමින් පෙර නොවූ විරූ ආකාරයේ මැදිහත්වීමක් සිදු කළේය. විධායකයේ ප්රධාන නීති උපදේශකවරයා සහ රජයේ විමර්ශන අංශය අතර ඇති වූ මෙම සෘජු ගැටුමෙන් සැකකරුවන්ට ඇප ලබා නොදී දිගින් දිගටම රක්ෂිත බන්ධනාගාරයේ තැබීම සහතික කිරීමට පොලීසියට පවතින ද්වේෂ සහගත චේතනාව හෙළිදරව් වෙයි.
ශ්රී ලංකාවේ නීතිය තුළ රජයේ ප්රධාන නඩු පවරන්නා ලෙසත්, රජයේ ප්රධාන නීතිඥවරයා ලෙසත් නීතිපතිවරයාට ඇති සුවිශේෂී බලය සහ එහි ස්වාධීනත්වයද රැක ගැනීම නීතියේ පාලනය ස්ථාපිත කිරීමේදී වැදගත් බව අප අවධාරණය කරන අතර ජාතික ජන බලවේග රජයේ ප්රධාන පොරොන්දුවක් වූ රජයේ අභිචෝදක කාර්යාලයක් ස්ථාපිත කිරීමේ පොරොන්දුව පිළිබඳව ද අවධානය යොමු කරමින්, ස්වාධීනව සහ සාධාරණව අපරාධ නඩු පැවරීම උදෙසා රජය වැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතු බව අපගේ මතයයි.
වරදකරු කිරීමට පෙර දඬුවම් කිරීමේ න්යාය
මෙම සැකකරුවන් දිගින් දිගටම රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කර තැබීම, “වරදකරු වන තෙක් පුද්ගලයෙකු නිවැරදිකරුවෙකු ලෙස සැලකීමේ” මූලික අයිතිවාසිකම උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස සාධාරණ යුක්තිය ක්රියාමාලාව දකියි.
මහේස්ත්රාත්වරයා නිවැරදිව හඳුනා ගත් පරිදි අදාළ චෝදනාව ඉල්ලා අස්කර ගැනීමකින් තොරව හෝ වරද පිළිගැනීමකින් තොරව, ව්යවස්ථාපිතව ඔහුට කළ හැකි යමක් නොමැත. එහෙත්, නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ තීරණය සමඟ එකඟ වීමට පොලිසිය ප්රතික්ෂේප කිරීමෙන් පෙනී යන්නේ, පැමිණිල්ලේ අරමුණ තවදුරටත් අනවසර ඉදිකිරීමක් සම්බන්ධයෙන් නීතිමය තීරණයක් ගැනීම නොව, සමාජය බිය ගැන්වීමක් ලෙස පුද්ගල නිදහස දිගුකාලීනව අහිමි කිරීම බවයි.
එසේම, වෙරළ සංරක්ෂණ පනත ක්රියාත්මක කිරීම අත්හිටුවීම සඳහා වෙනත් නීතිමය ක්රියාමාර්ග ඉවත් කරගැනීමේ ගනුදෙනු ස්වරූපී සංවාදයක් ද අධිකරණය ඉදිරියේදී සිදු වී ඇති බව වාර්තා වූ අතර, එය අතිශය කණගාටුදායක තත්වයකි.
විශේෂයෙන් මහේස්ත්රාත්වරයකුට ඇප දීමේ සීමා ඇති නීති/ පනත් භාවිතා කිරීමෙන් ප්රායෝගිකව ලංකාවේ අධිකරණයන්හි මූලික නඩු පැවරීම සිදු කරන පොලීසිය සහ ඊට සම්බන්ධ ආයතන රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කරමින් පුද්ගල නිදහස දරුණු ලෙස අහිමි කිරීමේ ක්රියාකාරීත්වයන් රාශියක් අතීත අත්දැකීම් ලෙස පවතින අතර එම තත්වය අඛණ්ඩව සිදු කිරීමද සිදු වන බව පෙනේ.
මෙම සිදුවීම තුළද පොලීසියේ හැසිරීම පෙන්නුම් කරන්නේ එයයි.
සැකකරුවකු අධිකරණය මගින් වරදකරු බව ඔප්පු වූ පසු දඬුවම් කිරීම ශිෂ්ටත්වයේ ක්රමවේදය වන අතර, ලංකාවේ එසේ දඬුවම් කිරීමට පෙර ඉහත කී පරිදි නීති භාවිතා කරමින් පුද්ගලයන් රිමාන්ඩ් කිරීමෙන් දඬුවම් කිරීමේ ක්රමවේදයක් ක්රියාත්මක වීම යුක්තියට පිටුපෑමක් බව අපගේ නිරීක්ෂණයයි.
නිගමනය
මෙම නඩුවේදී ක්රියා පටිපාටිමය අනුක්රමිකතාව බිඳවැටීම පිළිබඳව විමර්ශනය කරන ලෙස අපි අධිකරණ සේවා කොමිෂන් සභාවෙන් සහ නීතිපතිවරයාගෙන් ඉල්ලා සිටිමු. පුද්ගල නිදහස හා මානව අයිතිවාසිකම් සුරකින රාජ්යයක් ලෙස ශ්රී ලංකාව ඉදිරියට ගැනීම සදහා මෙම මර්දනකාරී නීති සහ ඇප දීමේ සීමා පිළිබද සමාලෝචනයක් සිදු කරන ලෙසද අපි බලධාරීන්ගෙන් ඉල්ලා සිටිමු. යුක්තිය ඉටු විය යුතු අතරම, එය ආයතනික ද්වේෂයේ බලපෑමෙන් තොර බව ද පෙනෙන්නට තිබිය යුතුය.