අපරාධ යුක්ති විනිශ්චය පද්ධතියේ පවතින බරපතල බිඳ වැටීම පසක් කරමින්, වසර 24ක් පුරා ඇදී ගිය නඩු විභාගයකින් අනතුරුව හිටපු යුද හමුදා කපිතාන් උදයශාන්ත කොඩිතුවක්කු සහ ඔහුගේ රියැදුරා නිදොස් කොට නිදහස් කිරීමට ඊයේ (24) කොළඹ මහාධිකරණය නියෝග කළේය. රයිට් ටු ලයිෆ් (Right to Life) මානව හිමිකම් මධ්යස්ථානය ලෙස අප මෙම සිදුවීම දකින්නේ හුදෙක් නඩු තීන්දුවක් ලෙස නොව, ශ්රී ලංකාවේ ‘සාධාරණ යුක්ති පටිපාටියේ’ පවතින අර්බුදය මැනවින් පෙන්නුම් කරන ඛේදවාචකයක් ලෙසයි.
මෙම සිදුවීම ඇසුරෙන් අපි පහත දැක්වෙන ප්රධාන කරුණු අවධාරණය කරන්නෙමු:
1. නඩු ප්රමාදයේ ඛේදවාචකය: වසර 24ක් සහ රුපියල් 20,000ක්
මෙම සිදුවීම වාර්තා වන්නේ 2001 වසරේදීය. එනම් මීට දශක දෙකකටත් ඉහතදීය. අදාළ චෝදනාව එල්ල වී තිබුණේ රුපියල් 20,000ක් වටිනා ජංගම දුරකථනයක් කොල්ලකෑම සම්බන්ධවයි. ඒ වෙනුවෙන් පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකුගේ ජීවිතයෙන් වසර 24ක කාලයක් (2001-2025) අධිකරණ ක්රියාවලියට හිරවී තිබීම කෙතරම් සාධාරණද? වෘත්තීය ජීවිතය, පවුල් පසුබිම සහ සමාජ ප්රතිරූපය විනාශ කරමින් වසර 24ක් පුරා ඔවුන් විඳ ඇති මානසික පීඩනයට වන්දි ගෙවන්නේ කවුරුන්ද? නඩු ප්රමාදය යනු සැකකරුවන්ට දඬුවම් ලැබීමටත් පෙර විඳීමට සිදුවන වක්ර දඬුවමකි.
2. සාක්ෂි ගොනුකිරීමේ සහ විමර්ශනයේ අසාර්ථකත්වය
මෙම නඩුව විසඳා නිම කිරීමට වසර 24ක් ගත වුවද, අවසානයේ මහාධිකරණ විනිසුරු ලංකා ජයරත්න මෙනෙවිය තීන්දු කළේ, “විත්තිකරුවන්ට එරෙහිව පැමිණිල්ල විසින් ඉදිරිපත් කළ චෝදනා සාධාරණ සැකයෙන් ඔබ්බට ඔප්පු කිරීමට නොහැකි වී ඇති” බවයි. දශක දෙකක් තිස්සේ නඩුවක් පවත්වාගෙන ගොස් අවසානයේ සාක්ෂි ප්රමාණවත් නොවීම මත නඩුව විසිවී යයි නම්, පොලිසිය සහ නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව මුලින් නඩු පැවරීමේදී කෙතරම් වගකීම් විරහිත වී ඇත්ද යන්න මෙයින් ගම්ය වේ. නිසි සාක්ෂි නොමැතිව නඩු පැවරීම යනු පුරවැසියාගේ අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීමකි.
3. සැකකරුවන් ‘වින්දිතයන්’ බවට පත්වීම සහ ගොතන ලද නඩු
මෙම නඩුවේ ස්වභාවය දෙස බැලීමේදී බරපතල සැකයක් මතු වේ. යුද හමුදා කපිතාන්වරයෙකු වැනි අයෙකු, වැල්ලවත්ත ප්රදේශයේ ස්වර්ණාභරණ ආයතනයකට කඩා වැදී, ගිනි අවියක් සහ රම්බෝ පිහියක් වැනි මාරාන්තික ආයුධ පෙන්වා කොල්ලකා ජංගම දුරකථනයක් පමණක් බව චෝදනා පත්රයේ සඳහන්ව තිබුණි. මෙවැනි තාර්කික නොවන චෝදනා ගොනු කිරීම හරහා පෙනී යන්නේ මෙය පදනම් විරහිත හෝ ගොතන ලද නඩුවක් (Fabricated Case) වීමේ වැඩි ඉඩක් ඇති බවයි. මෙහිදී සැකකරුවන් යනු අපරාධකරුවන් නොව, දුර්වල නීති පද්ධතියක සහ පොලිස් අත්තනෝමතිකත්වයේ ‘වින්දිතයන්’ වේ.
4. අධිකරණ කාලය සහ සම්පත් නාස්තිය
මහාධිකරණය වැනි රටේ ඉහළ අධිකරණයක් දක්වා ගිය, සාක්ෂි රහිත නඩුවක් වෙනුවෙන් වසර 24ක් තිස්සේ කාලය මිඩංගු කිරීම ජාතික අපරාධයකි. මෙය සැබෑ අපරාධකරුවන්ට දඬුවම් කිරීමට ඇති කාලය කා දැමීමකි.
නිගමනය වසර 24කට පසු හිටපු කපිතාන්වරයා සහ රියැදුරා ලැබූ නිදහස පද්ධතියේ ජයග්රහණයක් නොව, පද්ධතියේ අසාර්ථකත්වය පෙන්වන කැඩපතකි. පදනම් විරහිත නඩු පවරා පුරවැසියන් වසර ගණනාවක් රස්තියාදු කරන විමර්ශන නිලධාරීන්ට එරෙහිව ක්රියාමාර්ග ගැනීමත්, අගතියට පත් පාර්ශවයන් හානි පූරණය කිරීමේ ක්රමවේදයක් සකස් කිරීමත් කඩිනමින් සිදුවිය යුතුය.