පාර්ලිමේන්තුවේදී අදහස් පළකරමින් ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක පැවසුවේ, රජය අතීත මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීමට කැපවී සිටින බවයි. ඔහු පැවසුවේ, “අපි මෙම බරපතල ගැටළුවලට විවෘතව, ස්ථිරව සහ සියලු ප්රජාවන්ට ගරුකරමින් ඒවාට මුහුණදෙන්නෙමු” යනුවෙනි. ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) කෙරෙහි අවධානය යොමුකළ ඔහු, එය “අපගේ ඉතිහාසයේ බලවත්ම සහ වඩාත්ම අනිසි ලෙස භාවිතා කරන ලද ජාතික ආරක්ෂක නීතිය” ලෙස හැඳින්වීය. ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත හඳුන්වාදෙනු ලැබුවේ මීට වසර 37 කට පෙර, දෙමළ සටන්කාමී ව්යාපාරයේ මුල් අවධියේදී, තාවකාලික ආරක්ෂක පියවරක් ලෙසය. එහෙත් දැන්, ශ්රී ලංකාවේ යුද්ධය අවසන් වී වසර 16 කට පසුව, ශ්රී ලංකාවේ සහ විදේශයන්හි බොහෝදෙනෙක්, එය තවමත් අවශ්ය දැයි ප්රශ්න කරති.
මෙම ගැටළුව වඩාත් පැහැදිලි වූයේ, කිසිදු විධිමත් චෝදනාවකින් තොරව මාස නවයකට වැඩි කාලයක් ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත යටතේ රඳවාගෙන සිටි තරුණයෙකු පිළිබඳ ප්රසිද්ධ නඩුවකිනි. අවසානයේ ඔහු නිදහස් කරන ලද්දේ ඔහු කිසිදු වරදක් කළ බවට කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැති බැවිනි. ඔහුගේ එකම ක්රියාව වූයේ, ඊශ්රායල කොන්සල් කාර්යාලය අසල ඊශ්රායල විරෝධී ස්ටිකරයක් ඇලවීම සහ ගාසා තීරයේ යුද අපරාධවලට විරෝධය දැක්වීමක් ලෙස ඊශ්රායල ධජය පාගාදමන ආකාරය දැක්වෙන ඉන්ස්ටග්රෑම් වීඩියෝවක් පළකිරීමයි. ඔහු මුස්ලිම් ජාතිකයෙකු වූ නිසා, බලධාරීහු ඔහුව ආරක්ෂක තර්ජනයක් ලෙස සැලකූහ. මෙය හුදකලා සිද්ධියක් නොවේ. නඩු විභාගයකින් හෝ චෝදනාවකින් තොරව දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ, විශේෂයෙන් සුළුතර ප්රජාවන්ගෙන් පුද්ගලයන් රඳවා තබාගැනීම සඳහා ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත භාවිත කර ඇති බවට බොහෝ ලේඛනගත උදාහරණ තිබේ.
වාර්ගික හා ආගමික සුළුතරයන්ට එරෙහිව ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත බොහෝ විට භාවිතා කර ඇති අතර, එය රටේ ප්රගතියට තවමත් බාධාවක් වන ගැඹුරු අවිශ්වාසයක් පෙන්නුම් කරයි. වසර ගණනාවක් තිස්සේ, විවිධ පාලනයන් මෙම ප්රජාවන්ට සැලකුවේ ඔවුන් සතුරු විදේශීය බලවේග සමඟ රහසිගතව ක්රියාකළ හැකි පිරිසක් ලෙසයි. පැරණි කියමනක් වන්නේ, “තමන්ටම එරෙහිව බෙදීගිය නිවසක් සමෘද්ධිමත් විය නොහැක” යන්නයි. නිදහසින් පසු ශ්රී ලංකාවේ ඉතිහාසය මෙය සත්යයක් බව කණගාටුදායක ලෙස ඔප්පු කර තිබේ. වත්මන් ආණ්ඩුව පවසන්නේ, මෙම හානිකර චින්තන ක්රමය අවසන් කිරීමට අවශ්ය බවයි. සියලුම ආගම් සහ ජාතීන්ට අයත් ජනතාවට නීතිය යටතේ සමානව සලකනු ලබන බවට ජනාධිපති දිසානායක පොරොන්දු වී තිබේ.
සංකීර්ණ සලකා බැලීම්
මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීමට ජනාධිපති දිසානායකගේ පොරොන්දුව පැමිණෙන්නේ වැදගත් අවස්ථාවකය. ජිනීවාහි පැවැත්වෙන එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ (UNHRC) මීළඟ රැස්වීමට පෙර, ශ්රී ලංකාව නැවතත් 51/2 (2022) යෝජනාවට මුහුණ දෙනු ඇත. 2011 සිට, UNHRC ශ්රී ලංකාවේ මානව හිමිකම් වාර්තාව විවේචනය කරමින් යෝජනා කිහිපයක් සම්මත කර ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම ශ්රී ලංකාව විසින් අනුගමනය කළයුතු නව අවශ්යතා එකතු කරනු ලබයි. 2022 දී, කවුන්සිලය ජිනීවාහි විශේෂ අධීක්ෂණ ඒකකයක් නිර්මාණය කිරීමෙන් තවත් ඉදිරියට ගියේය. මෙම ඒකකය, චෝදනා එල්ලවන මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන් පිළිබඳ තොරතුරු රැස්කර, ඒවාට වගකිවයුතු පුද්ගලයන්ව අවශ්ය කෙරෙන ඕනෑම අයෙකු සමඟ අදාළ තොරතුරු බෙදාගනී. මෙය ශ්රී ලංකාවේ වගවීම පිළිබඳ ලෝකයේ කනස්සල්ල ප්රදර්ශනය කරන අවස්ථාවකි. කෙසේවෙතත්, එක්සත් රාජධානිය සහ කැනඩාව විසින් මෙහෙයවනු ලබන ඊළඟ යෝජනාව ශ්රී ලංකාවේ ස්ථාවරයට වඩාත් හිතකර විය හැකි බවට ලකුණු තිබේ.
ශ්රී ලංකාව පිළිබඳ යෝජනාව එතරම් දැඩි නොවීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ගාසා තීරයේ ඊශ්රායලයේ ක්රියාමාර්ග සම්බන්ධයෙන් අන්තර්ජාතික ප්රජාව ප්රතිචාර දක්වා ඇති ආකාරය පිළිබඳව බොහෝ රටවල් කනස්සල්ලට පත්ව සිටීමයි. අනෙකුත් ගෝලීය අර්බුද නොසලකා හරිමින් මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් ශ්රී ලංකාවට දැඩි ලෙස බලපෑම් කිරීම අසාධාරණ ලෙස ඔවුන් සලකයි. මේ නිසා, බටහිර නොවන බොහෝ රටවල් ශ්රී ලංකාවට එරෙහිව දැඩි යෝජනාවකට සහාය නොදක්වනු ඇත. ඒ සමඟම, ශ්රී ලංකාවේ සහ විදේශයන්හි දෙමළ දේශපාලන පක්ෂ හා මානව හිමිකම් කණ්ඩායම් ස්වාධීන අන්තර්ජාතික පරීක්ෂණ ඉල්ලා සිටියි. ශ්රී ලංකාවේම පරීක්ෂණ සාධාරණ හෝ ඵලදායී වනු ඇතැයි තමන් විශ්වාස නොකරන බව ඔවුහු පවසති.
ජාතික සංහිඳියාව පිළිබඳ රජයේ පොරොන්දුව සමූහ මිනීවළවල්වලින් සොයාගත් නව සොයාගැනීම් මගින් පරීක්ෂා කරනු ලැබේ. චෙම්මනි හි කැණීම්වලදී දරුවන්ගේ මළසිරුරු ඇතුළු තවත් මළසිරුරු සොයාගෙන ඇත. මෙම ස්ථානය ප්රථම වරට ප්රසිද්ධියට පත්වූයේ 1998 දී, පාසල් සිසුවියක් දූෂණය කර මරාදැමීම සහ ඇය සොයාගිය ඇගේ ඥාතීන් ඝාතනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් වරදකරුවන් වූ හමුදා නිලධාරීන් අධිකරණයට ඒ පිළිබඳ තොරතුරු පැවසූ විටය. ඔවුන්ගේ ඉහළ නිලධාරීන්ගේ නියෝග මත තවත් බොහෝ මළසිරුරු එහි රහසිගතව වළලනු ලැබ ඇත. එතැන් සිට, විවිධ පාලනයන් මෙම ප්රකාශ සම්බන්ධයෙන් නිසි පරීක්ෂණ ප්රමාද කර හෝ අවහිර කර ඇති අතර, එම ගැටලුව මඟහැර ඇත. ජනාධිපති අනුර දිසානායක සිය කතාවේදී මෙම ගැටළු පිළිබඳව අවධානය යොමුකළේය. චෙම්මනි විමර්ශනය රජයේ මැදිහත්වීමකින් තොරව දිගටම කරගෙන යන බවත්, පොලිසිය, නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව සහ අධිකරණය එය ස්වාධීනව සහ විනිවිදභාවයෙන් යුතුව හසුරුවන බවටත් ඔහු පොරොන්දු විය.
ගැටලුව වන්නේ, පෙර යුද කලාපයක සමූහ මිනීවළක් විමර්ශනය කිරීම සාමාන්ය අපරාධ නඩුවක් ලෙස සැළකිව නොහැකි වීමයි. යුද අපරාධවල පරිමාණය සහ සංවේදී දේශපාලන හා සාමාජයීය ගැටළු සාමාන්ය අපරාධ යුක්තියට හැසිරවිය හැකි ප්රමාණයට වඩා බොහෝදුර ගමන් කරයි. රජයේ ආයතන හෝ හමුදාව සම්බන්ධ වූ විට, අපරාධ බොහෝ විට සාමාන්ය අධිකරණවලට නිසි ලෙස කටයුතු කිරීමට නොහැකි තරම් විශාල වේ. මෙය අපරාධ යුක්තිය පමණක් නොව සංක්රාන්ති යුක්තිය යටතට වැටෙන්නේ එබැවිනි. සංක්රාන්ති යුක්තිය යනු සාමාන්ය නීති පද්ධති ප්රමාණවත් නොවන විට මහාපරිමාණ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන්ට සමාජයක් ප්රතිචාර දක්වන ආකාරයන් සමූහයකි. එයට අපරාධ නඩු විභාග, වින්දිතයින්ට වන්දි, රාජ්ය ආයතන ප්රතිසංස්කරණ, අනුස්මරණ සහ වඩාත්ම වැදගත් ලෙස, සත්ය සහ ප්රතිසන්ධාන කොමිෂන් සභා (TRC) වැනි සත්ය සෙවීමේ උත්සාහයන් ඇතුළත් විය හැකිය.
පුළුල් සැලැස්ම
ශ්රී ලංකාවේ මෑත අතීතය සංක්රාන්ති යුක්තිය අවශ්ය වන්නේ මන්දැයි පෙන්වයි. චෙම්මනි හි අපරාධ සහ අනෙකුත් යුද කාලීන අපයෝජන සිදුවූයේ දැඩි මිලිටරිකරණය, ප්රජාවන් අතර ගැඹුරු අවිශ්වාසය සහ අවදානමට ලක්විය හැකි කණ්ඩායම්වලට පහරදීම් පැවැති කාලයක ය. තනි අපරාධ කෙරෙහි පමණක් අවධානය යොමුකරන නිත්ය අධිකරණ පද්ධතියට එවැනි විශාල හා සංකීර්ණ අපයෝජනයන් සමඟ සම්පූර්ණයෙන් කටයුතු කළ නොහැක. සාමාන්ය නඩු විභාග සමහර පුද්ගලයන්ට දඬුවම් කළහැකි නමුත්, අපරාධ පිටුපස ඇති සම්පූර්ණ සත්යය හෝ පුළුල් වගකීම අනාවරණය කරගැනීමට ඒවා බොහෝ විට අසමත් වේ. රජය සාමාන්ය නඩු පැවරීම් මත පමණක් රඳාපවතින්නේ නම්, යුක්තිය අසම්පූර්ණ වනු ඇත. සමහර පුද්ගලයන් සිරගත කළහැකි නමුත් ගැඹුරු තුවාල පවතිනු ඇත. එසේම ආයතන විසින් වැරදි නිවැරදි නොකරනු ඇති අතර ප්රජාවන් අතර අවිශ්වාසය දිගටම පැවතිය හැකිය.
සමාන යුක්තිය සහ විමර්ශනවලට මැදිහත් නොවීම පිළිබඳ රජයේ පොරොන්දුව සාදරයෙන් පිළිගත හැකිය. එහෙත් මෙම පොරොන්දු සංක්රාන්ති යුක්තිය සඳහා වූ විශාල, පැහැදිලි සැලැස්මක කොටසක් විය යුතුය. රාජ්ය ආයතන සෘජු නියෝග හරහා හෝ දඬුවම් නොලැබීමට ඉඩදීමෙන් අපයෝජනයන්ට සම්බන්ධ වූ විට, සාමාන්ය අධිකරණ බොහෝ විට ජනතාවගේ විශ්වාසය දිනාගැනීමට අසමත් වේ. ජනාධිපතිවරයා පවා මෙය පිළිගෙන ඇත. වින්දිත ප්රජාවන්ට අධිකරණ ස්වාධීනත්වයක් හෝ ගැඹුරින් මුල් බැසගත් අපයෝජන සමඟ කටයුතු කිරීමේ හැකියාවක් නොමැති බව දැකිය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවන්හිදී, අන්තර්ජාතික මැදිහත්වීමක් සහිත සංක්රාන්ති යුක්තිය පිළිබඳ පියවරයන් විසින් තත්වයන් ඉදිරියට ගෙනයෑමට සහ විශ්වාසය ගොඩනැගීමට උපකාරී වේ.
යුක්තිය යනු දඬුවම් කිරීම පමණක් නොවේ. එය සුවකිරීම ද වේ. සත්ය සෙවීමේ ක්රියාවලියකට නඩු විභාගවලට පමණක් කළ නොහැකි දේ කළ හැකිය. වින්දිතයන්ගේ දුක්වේදනා ප්රසිද්ධියේ හඳුනාගැනීම සහ අතීතය පිළිබඳ පොදු අවබෝධයක් ඇති කිරීම එමගින් සිදුවේ. එසේම මෙය වින්දිතයන්ට සවන් දී ඇති බව දැනීමට සහ ප්රජාවන්ට විශ්වාසය නැවත ගොඩනඟා ගැනීමට උපකාරී වේ. මේ සඳහා, ශ්රී ලංකාවට සැබවින්ම ස්වාධීන, පැහැදිලි අරමුණක් ඇති සහ සියලු ප්රජාවන්ගෙන් නියෝජිතයන් ඇතුළත් සත්ය සහ සංහිඳියා කොමිසමක් (TRC) අවශ්ය වනු ඇත. වින්දිතයින්ට සහ සිවිල් සමාජයට, විශේෂයෙන් සුළුතර කණ්ඩායම්වලට, මෙම ක්රියාවලිය තුළ සැබෑ හඬක් තිබිය යුතුය. වඩාත්ම බරපතල අපරාධ සඳහා නඩු විභාගවලට අමතරව, වින්දිතයන්ට වන්දි ගෙවීම සහ අනාගත අපයෝජන වැළැක්වීම සඳහා ප්රතිසංස්කරණ ද තිබිය යුතුය.
ශ්රී ලංකාව පුරා ඇති සමූහ මිනීවලවල්, රටේ ගැටුම්වලින් ඇති වූ ප්රචණ්ඩත්වය සහ තවමත් සත්යය සහ යුක්තිය සොයන පවුල්වල අඛණ්ඩ ශෝකය පිළිබඳ වේදනාකාරී මතක්කිරීමකි. මෙම මිනීවලවල් අතර දකුණේ ජවිපෙ කැරලිවලට ගොදුරුවූවන් ද සිටියි. සමූහ මිනීවලවල් පිළිබඳ අතීත පරීක්ෂණ බොහෝවිට මන්දගාමී වීම, විනිවිදභාවයක් නොමැතිවීම සහ සම්පූර්ණයෙන්ම විශ්වාසදායක නොවීම හේතුවෙන් විවේචනවලට ලක්ව ඇත. ජනාධිපති අනුර දිසානායකගේ සමාන සැලකීම සහ මැදිහත් නොවීම පිළිබඳ පොරොන්දු ධනාත්මකය. එහෙත් ඒවා සැබෑ ප්රගතිය සහතික කිරීම සඳහා පැහැදිලි කාල රාමුවක් සහිත විශාල සැලැස්මක කොටසක් විය යුතුය.