එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ප්රකාශයට පත් කර ඇති ‘ගැටුම්වලදී සිදු වන ලිංගික හිංසනය තුරන් කිරීමේ ජාත්යන්තර දිනය’ (International Day for the Elimination of Sexual Violence in Conflict) සෑම වසරකම ජූනි 19 වැනි දින ලොව පුරා සමරනු ලබයි. යුද ගැටුම් පවතින කාලවකවානුවලදී යුද උපක්රමයක් හෝ අවියක් ලෙස ලිංගික හිංසනය භාවිත කිරීම හෙළා දැකීමත්, වින්දිතයන්ට යුක්තිය ඉටු කිරීමත්, මේ පිළිබඳව ගෝලීය අවධානය දිනා ගැනීමත් මෙම දිනයේ ප්රධාන අරමුණු වේ.
මෙම දිනය පුරාවටම ජාත්යන්තරව අවධානය යොමු කරන්නේ වින්දිතයන්ට සහ දිවි ගලවා ගත් අයට (Survivors) සහාය වීම, ඔවුන්ගේ හඬට සවන් දීම සහ අපරාධකරුවන්ට නිසි දඬුවම් ලබා දීම මගින් දණ්ඩමුක්තිය (Impunity) අවසන් කිරීම කෙරෙහිය. විශේෂයෙන්ම ගැටුම් පවතින කලාපවල සෞඛ්ය ආයතන සහ ආරක්ෂිත ස්ථාන ඉලක්ක කර ගනිමින් සිදු වන හිංසන වළක්වා ගැනීම කෙරෙහි ද වර්තමානයේ ලෝක ප්රජාව දැඩි අවධානයක් යොමු කර ඇත.
“ලිංගික හිංසනය යනු යුද්ධයේ අනිවාර්ය ප්රතිඵලයක් නොවේ. එය වළක්වා ගත හැකි සහ වළක්වා ගත යුතු අපරාධයකි.”
දශක තුනකට ආසන්න කාලයක් කුරිරු සන්නද්ධ ගැටුමකට මුහුණ දුන් ශ්රී ලංකාවට මෙම දිනය සුවිශේෂ වැදගත්කමක් උසුලයි. යුද සමයේදී මෙන්ම ඉන් පසුව ද ලිංගික හිංසනය අවියක් හෝ වධහිංසා කිරීමේ මාධ්යයක් ලෙස භාවිත වූ බවට බරපතළ චෝදනා පවතී. මෙහිදී නීතිය මගින් යුක්තිය ඉටු වූ අවස්ථා ඉතා විරල ය. බොහෝ අපරාධ අදටත් නොවිසඳී පවතී.
විසඳුණු හෝ නීතිය ක්රියාත්මක වූ අවස්ථා
ක්රිෂාන්ති කුමාරස්වාමි ඝාතනය (1996)
යාපනයේ චුණ්ඩිකුලි බාලිකා විද්යාලයේ උසස් පෙළ සිසුවියක වූ 18 හැවිරිදි ක්රිෂාන්ති කුමාරස්වාමි, හමුදා මුරපොළකදී අත්අඩංගුවට ගෙන සමූහ දූෂණයට ලක් කර ඝාතනය කිරීමේ සිදුවීම මෙයට ප්රධාන නිදසුනකි. ඇය සෙවීමට ගිය ඇගේ මව, 16 හැවිරිදි සොහොයුරා සහ අසල්වැසියකු ද එහිදී ඝාතනයට ලක් විය. දේශීය හා ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් සංවිධානවල දැඩි බලපෑම සහ විරෝධතා මත මෙම නඩුව විභාග විය. ඊට සම්බන්ධ හමුදා නිලධාරිවරුන්ට සහ සෙසු සාමාජිකයන්ට මරණ දඬුවම නියම විය. ශ්රී ලංකා සිවිල් යුද සමයේ සිදු වූ ලිංගික අපරාධයක් සම්බන්ධයෙන් හමුදා නිලධාරිවරුන්ට එරෙහිව මෙලෙස නීතිය ක්රියාත්මක වූයේ ඉතා කලාතුරකිනි.
නොවිසඳුණු හෝ යුක්තිය ඉටු නො වූ අවස්ථා
ඉසෙයිප්රියා (ශෝබා)ගේ ඝාතනය (2009)
එල්.ටී.ටී.ඊ. සංවිධානයේ මාධ්යවේදිනියක සහ රූපවාහිනී නිවේදිකාවක ලෙස කටයුතු කළ ඉසෙයිප්රියා, යුද්ධයේ අවසන් සමයේදී අත්අඩංගුවට පත් වන අයුරු දැක්වෙන වීඩියෝ සාක්ෂි පසුව අනාවරණය විය. ඉන් අනතුරුව ඇයගේ අඩනිරුවත් සිරුර ලිංගික හිංසනයට ලක් වූ බවට සැක කෙරෙන පැහැදිලි සලකුණු සහිතව ඝාතනය කර තිබියදී සොයා ගැනිණි. ජාත්යන්තර ක්ෂමා සංවිධානය (Amnesty International) සහ Human Rights Watch වැනි සංවිධාන මෙය යුද අපරාධයක් ලෙස පෙන්වා දුන්න ද, මේ දක්වා කිසිවකුටත් ඒ වෙනුවෙන් නීතිය ක්රියාත්මක වී නොමැත.
පශ්චාත් යුද සමයේ රැඳවුම් කඳවුරු තුළ සිදු වූ හිංසන
යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසුව පුනරුත්ථාපන කඳවුරු සහ රැඳවුම් මධ්යස්ථාන තුළදී, හිටපු එල්.ටී.ටී.ඊ. සාමාජිකයන් මෙන්ම සාමාන්ය කාන්තාවන් සහ පුරුෂයන් ද ලිංගික අතවර සහ වධහිංසාවලට ලක් වූ බවට Human Rights Watch වැනි ජාත්යන්තර සංවිධාන විසින් සාක්ෂි සහිතව වාර්තා කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම බොහෝ අපරාධ සහ චෝදනා සඳහා නිසි දේශීය පරීක්ෂණ පවත්වා හෝ දඬුවම් ලබා දී නොමැති බැවින් වින්දිතයන්ට යුක්තිය ඉටු වී නැත.
ශ්රී ලංකාවේ සංක්රාන්තික යුක්තිය (Transitional Justice), සත්යය සෙවීම සහ සංහිඳියාව ගොඩනැගීමේ ක්රියාවලියේදී මෙම අතීත තුවාල සුවපත් කිරීම අත්යවශ්ය වේ. වින්දිතයන්ගේ අයිතිවාසිකම් තහවුරු කිරීම සහ ඔවුන්ට ගෞරවාන්විතව ජීවත් වීමට පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීම යහපත් අනාගතයක් සඳහා අඩිතාලමකි.
වින්දිතයන්ට යුක්තිය ඉටු කිරීමේදී දේශීයව මෙන්ම ගෝලීයව ද ගැටලු කිහිපයක් පවතී:
සමාජ අපවාදය (Stigma): වින්දිතයන් සමාජයෙන් කොන් වීමට සහ චෝදනාවට ලක් වීමට ඇති බිය නිසා බොහෝ ලිංගික අපරාධ නීතිය ඉදිරියට වාර්තා නොවේ.
යුක්තිය පසිඳලීමේ ප්රමාදය සහ බාධා: නීතිමය ක්රියාවලි මන්දගාමී වීම, සාක්ෂි විනාශ වීම හෝ ප්රමාණවත් සාක්ෂි නොමැති වීම නිසා අපරාධකරුවන්ට දඬුවම් ලබා දීම අපහසු වී ඇත.
මානසික සහ සෞඛ්ය පහසුකම් අවම වීම: දැඩි කම්පනයට පත් වින්දිතයන්ට අවශ්ය මනෝවිද්යාත්මක සහාය සහ සෞඛ්ය පහසුකම්, විශේෂයෙන්ම ග්රාමීය ප්රදේශවල නිසි පරිදි ක්රියාත්මක නොවීම.
ආර්ථික අපහසුතා: බොහෝ වින්දිතයෝ පවුලේ මූලිකයා අහිමි වූවන් වන බැවින්, යුක්තිය සොයා යාමට වඩා එදිනෙදා ජීවන අරගලයට මුහුණ දීමට ඔවුන්ට සිදු ව ඇත.
ගැටුම්වලදී සිදු වන ලිංගික හිංසනය තුරන් කිරීම යනු හුදෙක් නීතිමය වගකීමක් පමණක් නොව, එය දැඩි මානුෂීය අවශ්යතාවකි. අයිතිය වන අපගේ විශ්වාසය වන්නේ, වින්දිතයන්ගේ හඬට සවන් දෙන, යුක්තිය සහ සමානාත්මතාව රජයන සමාජයක් ගොඩනැගීමට අප සියලු දෙනාම එක් විය යුතු බවයි.