අගෝස්තු 1 වැනිදා මහර බන්ධනාගාරයේ ඇති වූ නොසන්සුන්කාරී සිදුවීමකින් එක් රැඳවියෙකු මියගොස් තවත් හත්දෙනෙකු තුවාල ලැබීමත් සමඟ ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර පද්ධතිය මුහුණ දෙන අධික තදබදය පිළිබඳ ගැටලුව නැවතත් ජාතික අවධානයට ලක්ව තිබේ. මෙම සිදුවීමට හේතු වූ කරුණු මෙතෙක් නිල වශයෙන් ප්රකාශයට පත් කර නොමැති අතර, සිදුවීම සිදු වන අවස්ථාවේ මහර බන්ධනාගාරය තුළ රිමාන්ඩ් සහ දඬුවම් නියම වූ රැඳවියන් 4,100කට අධික පිරිසක් සිටි බව බස්නාහිර පළාත භාර ජ්යේෂ්ඨ නියෝජ්ය පොලිස්පති සජීව මැදවත්ත සඳහන් කළේය.
මෙම සිදුවීම, පසුගිය ජූලි 5 සහ 6 දෙදින මීගමුව බන්ධනාගාරයේ ඇති වූ නොසන්සුන්කාරී තත්ත්වයෙන් පසුව බන්ධනාගාර තදබදය පිළිබඳ මතු වූ බරපතළ ප්රශ්න තවදුරටත් තහවුරු කරන සිදුවීමක් ලෙස සැලකේ. දිගු කලක සිට මානව හිමිකම් සංවිධාන පෙන්වා දී ඇත්තේ ශ්රී ලංකාවේ බොහෝ බන්ධනාගාරවල රැඳවියන් සංඛ්යාව අනුමත ධාරිතාව මෙන් තුන්ගුණ හෝ හතරගුණයකටත් වඩා ඉහළ මට්ටමක පවතින බවයි.
තොරතුරු දැනගැනීමේ පනත යටතේ හෙළි වූ දත්ත
මෙම තත්ත්වය පිළිබඳ තොරතුරු ලබා ගැනීම සඳහා බීබීසී සිංහල විසින් තොරතුරු දැනගැනීමේ පනත යටතේ අධිකරණ හා ජාතික ඒකාබද්ධතා අමාත්යාංශයෙන් සහ බන්ධනාගාර දෙපාර්තමේන්තුවෙන් තොරතුරු ඉල්ලා තිබුණි. එම පිළිතුරුවලින් එක් එක් බන්ධනාගාරයේ අනුමත ධාරිතාව, එහි සැබෑ රැඳවියන් සංඛ්යාව සහ තදබදය අවම කිරීම සඳහා රජය ගෙන ඇති ක්රියාමාර්ග පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත.
ජූලි 4 වන දින වන විට බොහෝ ප්රධාන බන්ධනාගාරවල තදබදය අතිශය බරපතළ මට්ටමකට ළඟා වී තිබුණි.
- වැලිකඩ බන්ධනාගාරය – අනුමත ධාරිතාව 839ක් වන අතර රැඳවියන් 3,400ක්.
- කොළඹ රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරය – ධාරිතාව 328ක් වන අතර රැඳවියන් 2,782ක්.
- මැගසින් බන්ධනාගාරය – ධාරිතාව 499ක් වන අතර රැඳවියන් 3,046ක්.
- මීගමුව බන්ධනාගාරය – ධාරිතාව 496ක් වන අතර රැඳවියන් 2,403ක්.
මෙම සංඛ්යා දත්ත මඟින් පැහැදිලි වන්නේ ඇතැම් බන්ධනාගාරවල අනුමත ධාරිතාව මෙන් පස් ගුණයකට ආසන්න පිරිසක් රඳවා සිටින බවයි. එවැනි තත්ත්වයක් තුළ ආරක්ෂාව පවත්වා ගැනීම, සෞඛ්ය පහසුකම් සැපයීම, ප්රචණ්ඩකාරී සිදුවීම් වැළැක්වීම සහ රැඳවියන්ගේ මූලික අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම බරපතළ අභියෝගයක් බව පැහැදිලිය.
රිමාන්ඩ් රැඳවියන්ගේ ප්රමාණය තවමත් ඉහළයි
අධිකරණ අමාත්යාංශය ලබාදුන් දත්තවලට අනුව, 2025 දෙසැම්බර් 31 වන විට බන්ධනාගාරගතව සිටි පිරිසෙන් සියයට 90කට ආසන්න පිරිසක් වසරකට අඩු කාලයක් රිමාන්ඩ් භාරයේ සිටින සැකකරුවන් වේ. ඔවුන්ගෙන් වැඩි පිරිසක් දින 14ත් මාසයක්ත් අතර කාලයක් රිමාන්ඩ් භාරයේ රඳවා සිටින අය බව ද එම දත්ත පෙන්වා දෙයි.
මෙය බන්ධනාගාර තදබදයට ප්රධාන හේතුවක් ලෙස සැලකෙන අතර, නඩු විභාග ප්රමාද වීම සහ විමර්ශන අවසන් නොවීම මෙම තත්ත්වය තවත් උග්ර කරයි.
රස පරීක්ෂක වාර්තා ප්රමාද වීමේ බලපෑම
2026 මැයි 31 වන විට රස පරීක්ෂක වාර්තා ලැබෙන තෙක් බන්ධනාගාරගත කර සිටින සැකකරුවන් සංඛ්යාව 15,607කි. අධිකරණ අමාත්යාංශය පෙන්වා දෙන්නේ මෙම වාර්තා කඩිනමින් ලබාදීමට හැකි වුවහොත් සැලකිය යුතු පිරිසකට ඇප ලබාදීමේ හැකියාව පවතින බවයි.
දැනට මත්ද්රව්ය විශ්ලේෂණය සඳහා යන්ත්ර පහක් භාවිත කරන අතර ඉදිරියේදී තවත් යන්ත්ර තුනක් මිලදී ගැනීමට සැලසුම් කර ඇති බව ද අමාත්යාංශය සඳහන් කරයි.
රජය ගෙන ඇති ක්රියාමාර්ග
බන්ධනාගාර තදබදය අවම කිරීම සඳහා ක්රියාමාර්ග කිහිපයක් දැනටමත් ආරම්භ කර ඇත.
2026 ජූලි 3 වැනිදා මැගසින් බන්ධනාගාරයේ සිට රැඳවියන් 1,258 දෙනෙකු පල්ලන්සේන කඳවුරටත් තවත් 271 දෙනෙකු බූස්ස බන්ධනාගාරයටත් මාරු කර යවා ඇත.
පල්ලන්සේන බන්ධනාගාරයේ නව දෙමහල් ගොඩනැගිල්ලක් 2025දී ඉදි කර භාවිතයට ගෙන ඇති අතර, වැලිකඩ, මැගසින් සහ කොළඹ රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරවල තාවකාලික ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම ද ආරම්භ කර තිබේ.
මීට අමතරව, රැඳවියන්ගේ යහපැවැත්ම සැලකිල්ලට ගනිමින් 2024 නොවැම්බර් සිට 2026 ජූනි 26 දක්වා රැඳවියන් 587 දෙනෙකු නිදහස් කර ඇත.
සිරකරුවන් නිවාස අඩස්සියේ තැබීම සඳහා වන නීති කෙටුම්පතක් ද මේ වන විට සකස් කෙරෙමින් පවතින අතර, එය ක්රියාත්මක වුවහොත් සුළු වරදවලට අදාළ රැඳවියන් බන්ධනාගාරගත කිරීම අඩු කිරීමට හැකි වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
හොරණ නව බන්ධනාගාර සංකීර්ණය
බන්ධනාගාර ප්රතිසංස්කරණයේ ප්රධාන ව්යාපෘතිය ලෙස කොළඹ බන්ධනාගාර සංකීර්ණය හොරණ මිල්ලෑව ප්රදේශයට ගෙන යාමේ සැලැස්ම ද ඉදිරිපත් කර ඇත.
රුපියල් බිලියන 79ක් පමණ වැය වනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇති මෙම ව්යාපෘතිය 2028 සිට 2033 කාලය තුළ නිම කිරීමට සැලසුම් කර ඇත. වර්තමානයේ එහි සැලසුම් සංශෝධනය කර ආයෝජකයකුගේ දායකත්වයෙන් ක්රියාත්මක කිරීමේ හැකියාව සොයා බලමින් සිටී.
තදබදය තවදුරටත් ඉහළට
2024 ජනවාරි මාසයේ දත්ත හා වර්තමාන තත්ත්වය සසඳන විට බන්ධනාගාර ධාරිතාවේ වැඩිවීම ඉතා සුළු බව පෙනී යයි.
2024 ජනවාරි වන විට සමස්ත බන්ධනාගාර ධාරිතාව 10,312ක් වූ අතර මේ වන විට එය 10,801 දක්වා පමණක් ඉහළ ගොස් ඇත. එහෙත් එම කාලය තුළ බන්ධනාගාරගතව සිටින රැඳවියන් සංඛ්යාව 31,000ක පමණ සිට 41,000 දක්වා, එනම් දස දහසකින් පමණ ඉහළ ගොස් තිබේ.
ප්රතිපත්තිමය ප්රතිසංස්කරණවල අවශ්යතාව
මහර සහ මීගමුව බන්ධනාගාරවල ඇති වූ සිදුවීම් දෙකම පෙන්නුම් කරන්නේ ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර තදබදය හුදෙක් ගොඩනැගිලි හිඟයක ප්රශ්නයක් නොවන බවයි. එය අපරාධ යුක්ති පද්ධතියේ කාර්යක්ෂමතාව, රිමාන්ඩ් භාවිතය, නඩු විභාග ප්රමාදය, රස පරීක්ෂක වාර්තා ප්රමාදය සහ විකල්ප දඬුවම් ක්රමවල හිඟය සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වූ ව්යුහාත්මක ගැටලුවකි.
නව බන්ධනාගාර ඉදිකිරීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවන අතර, රිමාන්ඩ් භාවිතය සීමා කිරීම, විකල්ප දඬුවම් ක්රියාත්මක කිරීම, අධිකරණ ක්රියාවලිය කඩිනම් කිරීම සහ විද්යාත්මක සාක්ෂි වාර්තා නිකුත් කිරීම වේගවත් කිරීම වැනි ප්රතිපත්තිමය ප්රතිසංස්කරණ කඩිනමින් ක්රියාත්මක නොකළහොත් බන්ධනාගාර තදබදය සහ ඒ ආශ්රිත මානව හිමිකම් ගැටලු තවදුරටත් උග්ර වීම වැළැක්විය නොහැකි බව මෙම දත්ත පැහැදිලි කරයි.