2019 වසරේ සිදුවූ පාස්කු ඉරිදා ත්රස්ත ප්රහාරය ශ්රී ලාංකීය සමාජයේ කිසිදා නොමැකෙන කැලලක් ඇති කළ දැවැන්ත ඛේදවාචකයකි. එම ප්රහාරය වළක්වා නොගැනීම සම්බන්ධයෙන් වගකිවයුත්තන්ට දඬුවම් දීමේ කතිකාවත සහ නීතිමය ක්රියාදාමයන් මේ දිනවල යළිත් ප්රබලව සාකච්ඡාවට ලක්වෙමින් තිබේ. මේ අතර, හිටපු අමාත්ය සහ ජනාධිපති නීතිඥ මොහොමඩ් අලි සබ්රි මහතා මෙම වගවීම සහ ඒ හා බැඳුණු අපරාධ නීතියේ මූලධර්ම සම්බන්ධයෙන් ඉතා වැදගත් නෛතික විග්රහයක් ඉදිරිපත් කර ඇත.
ඔහු සිය සටහන මගින් පෙන්වා දෙන්නේ දේශපාලනික සහ පරිපාලනමය වගකීම, අපරාධමය වගකීමෙන් වෙන්කර හඳුනාගැනීම යුක්තිය පසිඳලීමේදී අතිශයින් වැදගත් බවයි.
බුද්ධි තොරතුරු සහ ආයතනික අසමත් වීම
ප්රහාරයට පෙර අදාළ අංශ වෙත බුද්ධි තොරතුරු ලැබී තිබුණු බව අලි සබ්රි මහතා ද පිළිගනියි. ඔහු ප්රකාශ කරන්නේ, “පාස්කු ඉරිදා ප්රහාරයට පෙර බුද්ධි අංශ අනතුරු ඇඟවීම් ලැබී තිබූ බව සත්යයක් වන අතර, මෙහිදී ඛේදවාචකය වූයේ බුද්ධි තොරතුරු නොමැති වීම නොව ජාතික ආරක්ෂාව භාරව සිටි පාර්ශ්වයන් ඒ අනුව කටයුතු කිරීමට අසමත් වීමයි” යනුවෙනි. අහිංසක ජීවිත සිය ගණනක් අහිමි වීමට හේතු වූ මෙම ආයතනික අසමත් වීම, මෙවැනි ඛේදවාචකයක් යළි සිදුනොවීම සහතික කිරීම උදෙසා අනිවාර්යයෙන්ම පිළිගත යුතුව ඇති බව ඔහු සඳහන් කරයි.
එහෙත් එහි නෛතික ස්වභාවය විග්රහ කරමින් ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ, “අපරාධමය වගකීම සෑම විටම සදාචාරාත්මක, පරිපාලනමය සහ දේශපාලනික වගකීමෙන් වෙන්කර හඳුනාගත යුතු” බවයි.
අපරාධ නීතියේ පදනම: වරදකාරී මනස (Mens Rea)
මරණ දඬුවම පැනවීම සම්බන්ධයෙන් තමන් ගෞරවපූර්වකව එකඟ නොවන බව පවසන අලි සබ්රි මහතා, සිය ප්රධාන අවධානය යොමු කරන්නේ හුදු වගවීමේ අවශ්යතාව කෙරෙහි නොව, අපරාධමය වගකීම පදනම් වන නෛතික මූලධර්ම කෙරෙහිය.
අපරාධ නීතියේ මූලික පදනම පැහැදිලි කරමින් ඔහු මෙසේ පවසයි: “අපරාධ නීතියේ මූලික පදනම වන්නේ වරදකාරී මනසක් නොමැතිව කරන ලද ක්රියාවක් මගින් පුද්ගලයකු වරදකරුවකු නොකරන බව දැක්වෙන ‘actus non facit reum nisi mens sit rea’ යන නෛතික මූලධර්මයයි.” ඒ අනුව, යම් අපරාධයක් ඔප්පු කිරීමේදී පැමිණිල්ල විසින් තහනම් කරන ලද ක්රියාව (actus reus) පමණක් නොව නීතිය මගින් නියම කර ඇති අත්යවශ්ය වරදකාරී චේතනාව ද (mens rea) තහවුරු කළ යුතුව ඇත.
නොසැලකිලිමත්කම මිනීමැරුමක් ද?
රාජකාරිය පැහැර හැරීමක් හෝ නොසැලකිලිමත්කමක් කොතරම් බරපතළ වුවත්, එය මිනීමැරුම් චේතනාවකට සමාන කළ නොහැකි බව ජනාධිපති නීතිඥවරයාගේ තර්කයයි.
“නොසැලකිලිමත්කම කොතරම් බරපතළ වුව ද සහ රාජකාරිය පැහැර හැරීමේ ප්රතිවිපාක කොතරම් ඛේදනීය වුව ද, මිනීමැරුම් හෝ මිනීමැරීමට තැත් කිරීම වැනි වැරදි සඳහා අවශ්ය වන මානසික සාධකය සාමාන්යයෙන් ඉන් අදහස් නොවන අතර, ක්රියා විරහිතව සිටීම කෙතරම් දඬුවම් ලැබිය යුතු වරදක් වුව ද එය මරා දැමීමේ චේතනාවකට හෝ මිනීමැරුමකට පහසුකම් සැලසීමේ චේතනාවකට කිසිසේත් සමාන නොවේ.”
පාස්කු ඉරිදා ඛේදවාචකයේ දැවැන්තභාවය හමුවේ වුවද අපරාධ යුක්තිය පිළිබඳ මූලික මූලධර්ම කිසිලෙසකින්වත් අවප්රමාණ කළ නොහැකි බව ඔහු අවධාරණය කරයි. වගවීම අත්යවශ්ය කරුණක් වන විටදී පවා ලබාදෙන දඬුවම තහවුරු වූ වරදට අනුරූප විය යුතු බවත්, නීතිය මගින් පුද්ගලයන්ට දඬුවම් කරනු ලබන්නේ ප්රතිවිපාක ඛේදනීය වූ පමණින් නොව, මානසික සාධකය ද ඇතුළුව අදාළ වරදෙහි සෑම අත්යවශ්ය අංගයක්ම සාධාරණ සැකයකින් තොරව ඔප්පු කර ඇති විට පමණක් බවත් ඔහු සිහිපත් කරයි.
මරණ දඬුවම සහ නීතියේ පැවැත්ම
යම් හෙයකින් අදාළ නිගමනය නොසැලකිලිමත්කම හෝ රාජකාරිය පැහැර හැරීමක් වන්නේ නම්, ඒ සඳහා ඉහළම දඬුවම පැනවීමේ නෛතික පදනම ඉතා සමීපව නිරීක්ෂණය කිරීම අත්යවශ්ය බව අලි සබ්රි මහතා පෙන්වා දෙයි.
“ඉහළම මට්ටමේ අපරාධමය වරදකාරීත්වයක් සහිත වැරදි සඳහා පමණක් පනවනු ලබන මරණ දඬුවම හුදු නොසැලකිලිමත්කමක් වෙනුවෙන් පනවනු නොලැබේ. එබැවින්, මිනීමැරුමක් සඳහා අවශ්ය වරදකාරී චේතනාව තහවුරු කර නොමැති විටක මරණ දඬුවමක් සාධාරණීකරණය කිරීම නීතිය පිළිබඳ බරපතළ ගැටලුවක් බවට පත්වනු ඇත.”
අවසාන වශයෙන් ජනාධිපති නීතිඥ මොහොමඩ් අලි සබ්රි මහතා අවධාරණය කරන්නේ, යුක්තිය මගින් වගවීම මෙන්ම අපරාධ නීති විද්යාවේ මූලික මූලධර්මවලට අනුකූලව කටයුතු කිරීම ද අපේක්ෂා කරන බවයි. මෙවැනි ප්රබල සංවේදීතාවන් ඉස්මතු වන අවස්ථාවලදී පවා, බියකින් හෝ පක්ෂපාතීත්වයකින් තොරව එම නෛතික මූලධර්ම අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක කිරීමට අධිකරණය ස්ථිරවම බැඳී සිටිය යුතු බව ඔහු සිය සටහනින් වැඩිදුරටත් ප්රකාශ කර සිටියි.
Praja.lk