කොළඹ, ශ්රී ලංකාව — 2026 ජූනි — රයිට් ටු ලයිෆ් මානව හිමිකම් මධ්යස්ථානය විසින් එක්සත් ජාතීන්ගේ වධහිංසා වැළැක්වීමේ අනුකමිටුව (SPT) වෙත පරිපූර්ණ සංක්ෂිප්ත වාර්තාවක් නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලදි. ශ්රී ලංකාවේ අධිකරණ ව්යුහය තුළ පවතින පද්ධතිමය අසාර්ථකතා, සීමාකාරී රැඳවුම් නීති උපායමාර්ගිකව ආයුධයක් ලෙස භාවිත කිරීම සහ පොලිස් වධහිංසාවේ මුල් බැසගත් රටා මෙම ඉදිරිපත් කිරීම මගින් අනාවරණය කෙරේ.
වසර 23කට අධික බිම් මට්ටමේ උද්දේශන කටයුතු ඇසුරින් සකස් කර ඇති රයිට් ටු ලයිෆ් ආයතනයේ ඉදිරිපත් කිරීම මගින්, රාජ්යය විසින් සිදු කරන ප්රචණ්ඩත්වය හුදෙකලා සිදුවීම් මාලාවක් වෙනුවට පද්ධතිමය ගැටලුවක් ලෙස පවතින්නේ කෙසේ දැයි විස්තර කරයි.
ඉදිරිපත් කිරීමේදී අවධාරණය කරන ලද ප්රධාන සොයා ගැනීම්:
රැඳවුම් නීති ආයුධයක් ලෙස භාවිත කිරීම: නීතිය ක්රියාත්මක කරන බලධාරීන් ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) සහ වස විස, අබිං සහ භයානක ඖෂධ ආඥාපනතේ 54 වැනි වගන්තිය අවභාවිතා කරමින්. සම්මත අධිකරණමය ආරක්ෂා මඟහැරීමට සහ ඇප ලබා දීම ප්රතික්ෂේප කිරීමට මෙම නීති භාවිත කරන අතර, සැකකරුවන් දීර්ඝ කාලයක් රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කර තැබීමෙන් ඔවුන් දැඩි ශාරීරික හා මානසික අපයෝජනවලට ලක් වීමේ අවදානමකට ලක් කෙරේ.
මුල් බැසගත් පොලිස් වධහිංසාව: නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමේදී අධිකරණ වෛද්ය හෝ විද්යාත්මක සාක්ෂි මත රඳා පවතිනවා වෙනුවට, පාපොච්චාරණ ලබා ගැනීම සඳහා ප්රාථමික විමර්ශන මෙවලම් ලෙස ශාරීරික සහ මානසික වධහිංසා දිගටම භාවිත කෙරේ.
1994 වධහිංසා පනතේ අසාර්ථකත්වය: 1994 අංක 22 දරන වධහිංසා සහ වෙනත් කෲර, අමානුෂික හෝ අවමන් සහගත සැලකිලි හෝ දඬුවම්වලට එරෙහි සම්මුති පනත අතිශය අවම මට්ටමින් භාවිත වීම රයිට් ටු ලයිෆ් ආයතනයේ මෑතකාලීන අත්දැකීම් විසින් අනාවරණය කරයි. නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවෙන් රයිට් ටු ලයිෆ් ආයතනය විසින් ලබා ගත් දත්ත මගින්, වැරදිකරුවන්ට එරෙහිව අපරාධ නඩු පැවරීම සඳහා පවතින ආයතනික කැමැත්තේ බරපතළ අඩුවක් අනාවරණය වේ.
අධිකරණ ක්රියාවලියේ දැඩි ප්රමාද සහ සොච්චම් වන්දි මුදල්: වධහිංසාවලින් දිවි ගලවා ගත් අය සාමාන්යයෙන් දශකයකට වඩා වැඩි කාලයක් පුරා විහිදෙන නීතිමය ප්රමාදවලට මුහුණ දෙති. බොහෝ විට, ඔවුන්ට ලැබෙන්නේ ජීවිත කාලය පුරාම පවතින කම්පනය, ආබාධිතභාවය හෝ ජීවනෝපාය අහිමි වීම පිළිබඳව සැලකිල්ලට නො ගත්, දැඩි ලෙස ප්රමාණවත් නො වන වන්දියක් පමණි.
බිම් මට්ටමේ සාක්ෂි දිස්ත්රික්ක 19ක් පුරා විසිරී ඇති මානව හිමිකම් ප්රථමාධාර මධ්යස්ථාන (HRFACs) 24කින් සමන්විත දීපව්යාප්ත ජාලය හරහා, රයිට් ටු ලයිෆ් ආයතනය පසුගිය වසර දෙක තුළ පමණක් මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් 1,800කට වඩා වාර්තා කර ඒවාට ප්රතිචාර දක්වා ඇත. ප්රායෝගික තලයේ වාර්තාකරණයේ නීතිමය නිරවද්යතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා, වධහිංසා පිළිබඳව ආරක්ෂිතව සහ වෛද්යමය වශයෙන් නිවැරදිව වාර්තා කිරීම සඳහා මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයන් (HRDs) 500කට අධික පිරිසක් පුහුණු කිරීමට රයිට් ටු ලයිෆ් ආයතනය නව සම්මත මෙහෙයුම් පටිපාටි (SOPs) සක්රියව සංවර්ධනය කරමින් සිටී.
රාජ්ය පාර්ශ්වයට කෙරෙන හදිසි නිර්දේශ: පහත දැක්වෙන කරුණු ද ඇතුළුව, වගවීම සහ නීතිමය ප්රතිසංස්කරණ සම්බන්ධයෙන් අවශ්ය ක්රියාමාර්ග ගන්නා ලෙස ශ්රී ලංකා රජයෙන් වහාම ඉල්ලීමක් කරන ලෙස රයිට් ටු ලයිෆ් ආයතනය එක්සත් ජාතීන්ගේ වධහිංසා වැළැක්වීමේ අනුකමිටුවෙන් (UN SPT) ඉල්ලා ඇත:
- 1994 අංක 22 දරන පනත යටතේ වධහිංසා පමුණුවන්නන්ට එරෙහිව සක්රියව අපරාධ නඩු පැවරීම.
- දීර්ඝකාලීන සහ අත්තනෝමතික රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීම් වැළැක්වීම සඳහා ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) සහ මත්ද්රව්ය නීති වහාම සංශෝධනය කිරීම.
- මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සම් ගොනු කිරීම සඳහා වන සීමාකාරී දින 30ක කාල සීමාව අහෝසි කිරීම.
- සියලුම පොලිස් ස්ථානවල මකා දැමිය නොහැකි CCTV නිරීක්ෂණ පද්ධති අනිවාර්ය කිරීම සහ අත්අඩංගුවට ගැනීම් සිදු කරන නිලධාරිවරුන් සඳහා ශරීරයේ පැළඳිය හැකි කැමරා අනිවාර්ය කිරීම.
සම්පූර්ණ ලිපිය කියවීම සඳහා කලාපීය වධහිංසා වාර්තාවල සංඛ්යානමය ඇමුණුම් සහ නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව සමඟ කළ ලිපි හුවමාරුව ඇතුළු ඉදිරිපත් කිරීමේ සම්පූර්ණ පාඨය මේ සමග අමුණා ඇති ‘Submission to the UN Subcommittee on Prevention of Torture.pdf’ ගොනුවෙන් සමාලෝචනය සඳහා ලබා ගත හැකිය.
Submission to the UN Subcommittee on Prevention of Torture