ශ්රී ලංකන් ගුවන් සමාගමේ එයාර් බස් ගනුදෙනුවේ ප්රධාන සැකකරුගේ මරණය මහජන සාකච්ඡාවට හා සැකයට හේතු වී තිබේ. මූල්යමය වශයෙන් අර්බුදයට ලක්ව ඇති ජාතික ගුවන් සේවයේ හිටපු ප්රධාන විධායක නිලධාරී කපිල චන්ද්රසේන මියගොස් සිටියදී පොලිසිය විසින්, තවමත් විමර්ශනය කරනු ලබන තත්වයන් යටතේ සොයා ගන්නා ලදී. 2013 දී අත්සන් කරන ලද මතභේදාත්මක එයාර් බස් ගුවන් යානා මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම සම්බන්ධයෙන් අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිසම විසින් ඔහු මෑතකදී අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. ඔහුගේ මරණයට නිශ්චිත හේතුව සහ එය සියදිවි නසාගැනීමක්ද යන්න සොයාගැනීමට පොලිසිය අඛණ්ඩව පරීක්ෂණ පවත්වයි. ඔහුගේ නොවිසඳුණු මරණය, ප්රධාන දූෂණ නඩු වලදී පුද්ගලයන් වගකිව යුතු බවට පත්කිරීමේ උත්සාහයන්හි ඇති බරපතල අවදානම් සහ පීඩනය ඉස්මතු කර තිබේ.
කපිල චන්ද්රසේනගේ මරණය වටා ඇති අවිනිශ්චිතතාව, දූෂණ විමර්ශන සහ මහජන අපකීර්තියට සම්බන්ධ අනෙකුත් අභිරහස් මරණ පිළිබඳ මහජන මතකයන් නැවත ගෙනඑයි. එවැනි එක් අවස්ථාවක් වන්නේ, ශ්රී ලංකන් ගුවන් සේවයේ හිටපු විධායක නිලධාරියකු සහ එයාර්බස් ගනුදෙනුවේ දැඩි විවේචකයෙකු වූ රජීව ජයවීරගේ මරණයයි. ඔහු තම පියා වන දිවංගත රාජ්යතාන්ත්රික සහ රාජ්ය සේවක ස්ටැන්ලි ජයවීරගේ වටිනාකම් අනුගමනය කළේය. ඔහු තරුණයන්ට යහපාලනය සඳහා මඟපෙන්වූ අතර මහාචාර්ය සිරි හෙට්ටිගේ වැනි ගෞරවනීය පුද්ගලයන් සමඟ එක්ව ‘අවධි ලංකා’ කණ්ඩායම පිහිටුවීමට උපකාර කළේය. ඔහුගේ මරණයට පෙර, රජීව එයාර්බස් ගනුදෙනුවේ සිදු වූ බව කියන අක්රමිකතා හෙළිකරමින් ලිපි කිහිපයක් ලියා තිබිණි. 2020 දී, ඔහු කොළඹ නිදහස් චතුරශ්රය අසල මියගොස් සිටියදී සොයාගන්නා ලදී. ඒ වන විට එම අධිආරක්ෂිත ප්රදේශයේ සීසීටීවී කැමරා ක්රියාවිරහිත කර තිබූ බව වාර්තා විය. ඔහුගේ මරණය සියදිවි නසාගැනීමක්ද යන්න පිළිබඳ ප්රශ්නවලට කිසි විටෙකත් සම්පූර්ණයෙන් පිළිතුරු නොලැබුණු අතර, මහජනතාව අතර බොහෝ සැකයන් ඉතිරි විය.
කපිල චන්ද්රසේන මියගියේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ විවාදය, ශ්රී ලංකන් ගුවන් සේවා ගනුදෙනුවෙන්ම රටට සිදු වූ දැවැන්ත හානිය කෙරෙහි අවධානය වෙනතකට යොමු කරමින් සිටී. මෙම ගුවන් යානා ගිවිසුමේ වටිනාකම, ආර්ථික අර්බුදයෙන් සහ බංකොලොත්භාවයෙන් ගොඩඒම සඳහා 2023 දී ශ්රී ලංකාවට හදිසි අවශ්යතාවක් වූ අන්තර්ජාතික මූල්ය අරමුදලේ (IMF) ඇපකර පැකේජයට ආසන්න වශයෙන් සමාන විය. වසර හතරක ආධාර වැඩසටහනක් යටතේ ශ්රී ලංකාවට IMF වෙතින් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 3 ක් පමණ ලැබිණි. වගකීම් විරහිත සහ සමහර විට දූෂිත තීරණ නිසා රට මත ඇති වූ පාඩු සහ මූල්ය බර කොතරම් විශාලද යන්න මෙම සංසන්දනයෙන් පෙන්නුම් කෙරේ. එවැනි ක්රියා නැවත කිසිදා සිදුවීමට ඉඩ නොදිය යුත්තේ මන්ද යන්නත් එය ඉස්මතු කරයි.
පුළුල් රටාව
එයාර්බස් ගනුදෙනුවට සම්බන්ධ දූෂණය ප්රසිද්ධියට පත්වූයේ ශ්රී ලංකාවෙන් පිටත සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ නිසා පමණි. 2020 දී, ගෝලීය දූෂණ විමර්ශන සමථයකට පත්කිරීම සඳහා බ්රිතාන්ය, ප්රංශ සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ බලධාරීන්ට යුරෝ බිලියන 3.6 කට වඩා දඩ මුදල් ගෙවීමට එයාර්බස් සමාගම එකඟ විය. කොන්ත්රාත්තු දිනාගැනීම වෙනුවෙන් අල්ලස් ලබාදුන් බවට චෝදනා එල්ල වන රටවල් අතරට ශ්රී ලංකාවද නම්කරන ලදී. මෙම ගනුදෙනුවට ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 2.3 ක් පමණ වටිනා A330 ගුවන් යානා හයක් සහ A350 ගුවන් යානා හතරක් මිලදී ගැනීම ඇතුළත් විය. කොන්ත්රාත්තුව සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා එයාර්බස් ඩොලර් මිලියන 16 කට ආසන්න අල්ලස් ගෙවා ඇති බව විමර්ශනවලින් හෙළි විය. අධිකරණ ලේඛනවලට අනුව, මෙම මුදලින් අවම වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2 ක් බෲනායි හි ලියාපදිංචි ෂෙල් සමාගමක් හරහා යවා ඇති අතර, මියගිය ගුවන් සමාගමේ ප්රධාන විධායක නිලධාරී සහ ඔහුගේ බිරිඳට සම්බන්ධ සිංගප්පූරුවේ බැංකු ගිණුම් හරහා එම මුදල් මාරුකර ඇත.
මෙම ගනුදෙනුවට සම්බන්ධ කොමිස් සහ අල්ලස්, කොන්ත්රාත්තුවල මුළු වටිනාකමට සාපේක්ෂව කුඩා බවක් පෙනෙන්නට තිබුණත්, ඒවායේ බලපෑම අතිශයින් හානිකර වී ඇත. තීරණ ගන්නන්ට රහසිගතව ගෙවන ලද ඩොලර් මිලියන කිහිපයක් නිසා, ශ්රී ලංකාවට වසර ගණනාවක් තිස්සේ මිලියන සිය ගණනක් හෝ ඩොලර් බිලියන ගණනක් වටිනා ණය ලබාගැනීමට හේතු නිර්මාණය විය. මෙයින් පෙනීයන්නේ දූෂණය සදාචාරාත්මක ගැටලුවක් පමණක් නොවන බවයි. එය රටේ ආර්ථිකයට සහ සාමාන්ය ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වයට බරපතල ප්රහාරයක් ද වේ. දූෂණයෙන් අහිමි වන මුදල් පාසල්, රෝහල්, ග්රාමීය සංවර්ධනය හෝ රැකියා නිර්මාණය සඳහා භාවිත කළ නොහැක. අවසානයේදී, නිසි ප්රතිලාභ ලබානොගෙන බදු සහ ආර්ථික දුෂ්කරතා හරහා මෙම ණය ආපසු ගෙවිය යුතු බැවින්, සාමාන්ය පුරවැසියන් එමගින් දුක් විඳීම වැළක්විය නොහැකි වේ.
ශ්රී ලංකන් ගුවන් සේවා ගනුදෙනුව මගින් වසර ගණනාවක් තිස්සේ රට තුළ සිදුවී ඇති දූෂණ හා මහජන මුදල් අවභාවිතයේ විශාල රටාවක් පෙන්නුම් කරයි. එය තනි හුදෙකලා සිද්ධියක් නොවේ. බොහෝ විශාල යටිතල පහසුකම් සහ ප්රසම්පාදන ව්යාපෘති මගින් රට මත විශාල ණය බරක් පැටවූ අතර, දේශපාලනිකව ඒවාට සම්බන්ධ පුද්ගලයන්ට සහ ඔවුන්ගේ සහචරයන්ට ප්රතිලාභ සැලසිණි. කොළඹ වරාය නගරය, හම්බන්තොට වරාය සහ මහාමාර්ග ඉදිකිරීම් ව්යාපෘති වැනි ව්යාපෘති මේ හා සමාන ගැටළු පෙන්නුම් කරයි. පොහොර, ඖෂධ සහ බලශක්ති කොන්ත්රාත්තු සම්බන්ධ එතරම් ප්රසිද්ධ නැති, නමුත් ඒ හා සමානව හානිකර සහ අපකීර්තිමත සිදුවීම්ද වාර්තා වී ඇත. මෑත වසරවල ඖෂධ ප්රසම්පාදනය පිළිබඳ විමර්ශනවලදී අඩු ගුණාත්මක ඖෂධ නිෂ්පාදන ඉතා ඉහළ මිලකට ආනයනය කළ බවට චෝදනා එල්ල විය. මෙය රටට මූල්යමය පාඩු ඇති කළ අතර මහජන සෞඛ්යයට අවදානම් ද ඇති කළේය.
සදාචාරාත්මක අලුත් කිරීම
වත්මන් ආණ්ඩුව, පෙර පාලනයන්ට වඩා බරපතල ලෙස ප්රධාන දූෂණ නඩු විභාග කිරීමට අධිෂ්ඨාන කරගෙන සිටින බව පෙනේ. බොහෝ ජනයා විශ්වාස කරන්නේ මහජන මුදල් අවභාවිත කර රට බංකොලොත් කිරීමට උදව් කළ පුද්ගලයන්ට නීතියට අනුව දඬුවම් කළයුතු බවයි. සොරකම් කරන ලද වත්කම් ආපසු අයකර ගැනීම සහ වගකිවයුත්තන් වගකිව යුතු බවට පත්කිරීම සඳහා ද ප්රබල මහජන සහයෝගයක් ඇත. මැයි දින කතාවේදී ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක පැවසුවේ, මෙම මාසයේ දූෂණ නඩු 14 ක් පමණ අධිකරණයේ අවසන් වීමට ආසන්න බවයි. අධිකරණ තීන්දු ප්රකාශයට පත්කරන විට අත්පොළසන් දෙන ලෙසද ඔහු මහජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. එවැනි අදහස් අධිකරණයට පීඩනයක් එල්ල කළ හැකි බවත්, දේශපාලන නායකයන් සහ අධිකරණය අතර පවතින දුරස්ථභාවය දුර්වල කළ හැකි බවත්, විරුද්ධ පක්ෂ පවසයි. කෙසේවෙතත්, ජනාධිපතිවරයාගේ ප්රකාශවලින් පිළිබිඹු වන්නේ, දූෂණය සහ වසර ගණනාවක් තිස්සේ වගවීම නොමැතිකම පිළිබඳ ගැඹුරු මහජන කෝපය සහ කලකිරීමයි.
ශ්රී ලංකාව ප්රධාන අභියෝග දෙකකට මුහුණදෙයි. නිසි නීතිමය ක්රියාපටිපාටි සහ ස්වාධීන ආයතන හරහා යුක්තිය සාධාරණ ලෙස ඉටුවන බවට රට සහතික විය යුතුය. දූෂණ විරෝධී ව්යාපාර දේශපාලනික වුවහොත්, මිනිසුන්ට පාලකයන් කෙරෙහි විශ්වාසය නැති විය හැකිය. එහෙත් දූෂණය සහ බලය අනිසි ලෙස භාවිත කිරීම, දඬුවම් නොමැතිව දිගටම පැවතුණහොත්, රට ආර්ථික ගැටළු සහ සදාචාරාත්මක පරිහානියක සිරවී පවතිනු ඇත. ශ්රී ලංකාව, යුද සමයට සම්බන්ධ අපයෝජනයන් ද ආමන්ත්රණය කළ යුතුය. ආරක්ෂක හමුදා සාමාජිකයන් කිහිපදෙනෙකු සම්බන්ධ පැහැරගැනීම්, කප්පම් ගැනීම්, අතුරුදන් කිරීම් සහ වෙනත් අපරාධ ක්රියාකාරකම් පිළිබඳ චෝදනා එල්ල වී තිබේ. එම වසරවලදී අවදානමට ලක්විය හැකි ප්රජාවන් බොහෝ සෙයින් පීඩාවිඳි බව දැකගත හැකිවිය. දේශපාලන නායකයන් මෙම අපරාධ නොසලකා හැරියේ නම් හෝ ඒවාට සම්බන්ධ වූයේ නම්, ඔවුන් ද නීතිය යටතේ වගකිව යුතුය. යුක්තිය ඇතැම් කණ්ඩායම්වලට පමණක් අදාළ නොවිය යුතුය. දේශපාලන ස්ථාවරය, ජනවාර්ගිකත්වය හෝ ආයතනික බලය නොසලකා සෑම කෙනෙකුටම එක හා සමානව යුක්තිය අදාළ විය යුතුය.
දූෂණය සහ වගවීම නොමැතිකම නිසා ශ්රී ලංකාව බොහෝ දුක්විඳ තිබේ. 2022 ආර්ථික කඩාවැටීම හදිසියේ සිදුවූවක් නොවේ. එය වසර ගණනාවක දුර්වල පාලනය, වගකීම් විරහිත තීරණ, බලය අනිසි ලෙස භාවිත කිරීම සහ මහජන මුදල් අනිසි ලෙස භාවිත කිරීම නිසා ඇතිවූවකි. ශ්රී ලංකාවට ඉදිරියට යෑමට අවශ්ය නම්, සංවේදී කතා සහ අනාවැකි කෙරෙහි පමණක් අවධානය යොමුනොකළ යුතුය. සැක සහිත මරණ සහ දේශපාලන නාට්ය කෙටි කාලයක් ප්රවෘත්තිවල ආධිපත්යය දැරිය හැකි නමුත්, විශාල ගැටළුව වන්නේ, දඬුවම් නොමැතිව දූෂණය මෙතරම් කාලයක් පැවතීමට ඉඩදුන් ක්රමයයි. රටට ඇති සැබෑ අභියෝගය වන්නේ එම ක්රමය අවසන් කිරීමයි. දූෂණය සහ දඬුවම් නොලැබීම දිගටම පවතින අතරතුර, ශ්රී ලංකාවට සාර්ථක අනාගතයක් ගොඩනගා ගත නොහැක. මහජන ධනය සොරකම් කළ පුද්ගලයන් වගකිව යුතු බවට පත්කර, ඔවුන් ආරක්ෂා කළ පද්ධති ඉවත් නොකළහොත්, රට නැවතත් එම චක්රයටම වැටිය හැකිය.