2025 අංක 7 දරන අපරාධ නඩු විධාන සංග්රහය (සංශෝධන) පනත ඔබ දැනුවත්ද?
ශ්රී ලංකාවේ අපරාධ නීති ක්ෂේත්රය හා සබැඳි සමස්ත ක්රියාවලියම වඩාත් කාර්යක්ෂම සහ නවීන තාක්ෂණයට අනුකූල එකක් බවට පත් කරමින්, 1979 අංක 15 දරන අපරාධ නඩු විධාන සංග්රහය පනත සඳහා වැදගත් සංශෝධනයක් 2025 ජුනි මස බලාත්මක කරන ලදී. ඒ 2025 ජුනි මස 18 වන දින කථානායකවරයාගේ සහතිකය සටහන් කරන ලද “2025 අංක 7 දරන අපරාධ නඩු විධාන සංග්රහය (සංශෝධන) පනත” යි.
මෙම ලිපිය හරහා පොලිස් නිලධාරීන්ට, නීතිඥවරුන්ට මෙන්ම නීති සිසුන්ට ප්රායෝගිකව අතිශය වැදගත් වන මෙම නව සංශෝධනයේ අරමුණු, නෛතික ප්රතිපාදන සහ එහි ඇති වාසිදායක තත්ත්වයන් පිළිබඳව සවිස්තරාත්මක විග්රහයක් ගෙන ඒමට බලාපොරොත්තු වෙමි.
පනතේ ප්රධාන අරමුණ (The Core Objective)
මෙම නව සංශෝධනයේ මූලිකම අරමුණ වන්නේ විශේෂිත අවස්ථානුගත කරුණු සැලකිල්ලට ගනිමින්, සාක්ෂිකරුවකු, සැකකරුවෙකුට හෝ චූදිතයෙකුට අධිකරණය ඉදිරියේ පෞද්ගලිකවම පෙනී සිටීමේ අවශ්යතාවය ඉවත් කර (Dispensing with personal attendance), සමකාලීන ශ්රව්ය දෘශ්ය සම්බන්ධතා (Audio-Visual Link / Video Conferencing) තාක්ෂණය ඔස්සේ නඩු කටයුතු ඉදිරියට කරගෙන යාම සඳහා නෛතික ප්රතිපාදන සැලසීමයි.
මෙමගින් අධිකරණ පද්ධතිය නූතන තාක්ෂණය සමඟ බද්ධ වනවා පමණක් නොව, බන්ධනාගාර ගත කර සිටින සැකකරුවන් අධිකරණය වෙත ප්රවාහනයේදී සිදුවන අනවශ්ය ප්රමාදයන්, අධික පිරිවැය සහ ආරක්ෂක තර්ජන රැසක් මඟහැරී යයි.
නව නෛතික ප්රතිපාදන මොනවාද? (Key Legal Provisions)
මෙම පනත මඟින් ප්රධාන ප්රඥප්තියට 144අ, 144ආ, 241අ, 241ආ 273අ සහ 273 ආ යනුවෙන් නව වගන්ති ඇතුළත් කර ඇත.
1. මහෙස්ත්රාත් අධිකරණ මට්ටමින් (වගන්තිය 144අ)
මහෙස්ත්රාත්වරයෙකු ඉදිරියේ ඇති අපරාධ නඩුවකදී පහත සඳහන් කාර්යයන් සඳහා සැකකරුගේ/චූදිතයාගේ පෞද්ගලික පෙනී සිටීම අත්හැරිය හැකිය:
• රඳවා තබා ගැනීමේ කාල සීමාව දීර්ඝ කිරීම (Remand Extension).
• ඇප ඉල්ලීමක් විභාග කිරීම (Bail Applications).
• යම් විමර්ශනයකට, නඩු විභාගයකට හෝ පරීක්ෂණයකට සහාය වීම පිණිස කරනු ලබන ඉල්ලීමක් විභාග කිරීම.
මෙම ඉල්ලීම සිදු කළ හැක්කේ කාටද?
නීතිපතිවරයා, අදාළ පොලිස් ස්ථානාධිපතිවරයා, බන්ධනාගාර අධිකාරීවරයා, සැකකරු රඳවා ඇති ස්ථානය භාර නිලධාරියා, සැකකරු/චූදිතයා පෞද්ගලිකව හෝ ඔහුගේ නීතිඥවරයා විසින් මෙම ඉල්ලීම සිදු කළ යුතුය.
2. මහාධිකරණ මට්ටමින් (වගන්තිය 241අ)
මහාධිකරණ විනිසුරුවරයෙකුටද තම අධිකරණ කලාපය තුළ විභාග වන නඩුවකදී, චූදිතයා පෞද්ගලිකව පෙනී සිටීම අත්හැරීමට මෙම නෛතික ප්රතිපාදන ප්රකාරව බලය පැවරේ.
පෞද්ගලිකව පෙනී සිටීම අත්හැරිය හැකි විශේෂ අවස්ථා (Grounds for Dispensation)
පහත සඳහන් කරුණු පිළිබඳව අධිකරණය සෑහීමකට පත් වන්නේ නම් පමණක් ශ්රව්ය දෘශ්ය තාක්ෂණය භාවිතා කිරීමට අවසර ලැබේ:
1. ජීවිත තර්ජන: සැකකරුගේ හෝ චූදිතයාගේ ජීවිතයට තර්ජනයක් හෝ බරපතළ හානියක් සිදුවීමේ අවදානමක් පැවතීම.
2. මහජන කැළඹීම්: අදාළ වරද හේතුවෙන් මහජනතාව දක්වන ප්රතික්රියා නිසා සාමය කඩවීමේ ඉඩකඩක් පැවතීම.
3. පලායාමේ අවදානම: සැකකරු රඳවා තබා ගැනීමෙන් පලා යාමට හෝ බලහත්කාරයෙන් මුදාගැනීමට ලක්වීමේ අවදානම.
4. අධිකරණයට බාධා කිරීම: අධිකරණ නඩු කටයුතු වලට චූදිතයා විසින් බාධා කිරීමට ඉඩ තිබීම.
5. සෞඛ්ය හා වසංගත තත්ත්වයන්: බෝවන රෝග ව්යාප්තිය වැළැක්වීම සඳහා නිරෝධායනයට ලක් කර තිබීම හෝ වසංගත තත්ත්වයන්.
6. පුනරුත්ථාපන ක්රියාවලිය: අනිවාර්ය පුනරුත්ථාපනයට ලක් කර ඇති අයෙකුගේ එම ක්රියාවලියට බාධා පැමිණීම.
පෞද්ගලිකව පෙනී සිටීම අත්හැරිය නොහැකි අවස්ථා (වගන්තිය 144ආ)
යුක්තිය පසිඳලීමේ පාරදෘශ්යභාවය සහ මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම වෙනුවෙන් පනත මඟින් දැඩි සීමාවන් පනවා ඇත. පහත අවස්ථාවලදී පෞද්ගලිකවම ඉදිරිපත් කිරීම අනිවාර්ය වේ:
• පොලිස්, රේගු, සුරාබදු හෝ වන නිලධාරීන් භාරයෙන් පළමුවරට මහෙස්ත්රාත් වෙත ඉදිරිපත් කරන අවස්ථාවේදී.
• රඳවා සිටින කාලය තුළ තමාට පහරදීම්, වධහිංසා පැමිණවීම් හෝ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සිදු වූ බවට හෝ එසේ කරන බවට තර්ජනය කළ බවට සැකකරු පැමිණිලි කරන අවස්ථාවකදී.
• සැකකරු සිහි විකල තැනැත්තෙකු වන විට.
• චෝදනා පත්රය හෝ තීන්දු ප්රකාශය ලබා ගැනීමට නීතිඥයකු තමා නියෝජනය කිරීම පිළිබඳව චූදිතයා අකමැති වන විට.
• නඩු විභාගය (Trial) ආරම්භ වීමට ප්රථම, චූදිතයාගේ හෝ ඔහුගේ නීතිඥවරයාගේ ප්රකාශිත කැමැත්ත නොමැතිව.
පොලිස් නිලධාරීන්ට සහ නීතිඥයින්ට ඇති ප්රායෝගික වාසි (Practical Benefits)
පොලිස් නිලධාරීන් සඳහා (For Police Officers):
• ආරක්ෂාව සහ ශ්රම බලකාය ඉතිරි වීම: සංවේදී හෝ දරුණු ගණයේ අපරාධකරුවන් (උදා: පාතාල කල්ලි සාමාජිකයින්, ත්රස්තවාදී සැකකරුවන්) අධිකරණයට රැගෙන යාමේදී සිදුවන ආරක්ෂක අවදානම සහ ඒ සඳහා යෙදවීමට සිදුවන විශාල පොලිස් නිලධාරීන් සංඛ්යාව අවම කරගත හැකිය.
• කාලය ඉතිරි වීම: බන්ධනාගාරවල සිට සැකකරුවන් කැඳවීමේ ප්රමාදයන් නිසා පොලිස් නිලධාරීන්ට අධිකරණ භූමියේ දවස පුරා රැඳී සිටීමට සිදු නොවේ.
නීතිඥවරුන් (For Lawyers):
• තාක්ෂණික නියෝජනය: නීතිඥවරයාට අධිකරණයේ සිටින අතරතුර, ස්වකීය සේවාදායකයා ශ්රව්ය දෘශ්ය මාධ්යයෙන් සම්බන්ධ වන විට ඔහුව නියෝජනය කිරීමේ අයිතිය හිමිවේ.
• සන්නිවේදන පහසුකම්: චූදිතයාට සහ නීතිඥවරයාට අධිකරණයේදී මෙන්ම බන්ධනාගාරයේදී පෞද්ගලිකව සන්නිවේදනය කිරීමට ප්රමාණවත් පහසුකම් සැලසීම අනිවාර්ය කර ඇත.
• නීතිමය සුරක්ෂිතතාවය: සැකකරුගේ යහපැවැත්ම සොයා බැලීම සඳහා මහෙස්ත්රාත්වරයා පැය 48ක් ඇතුළත බන්ධනාගාරය පරීක්ෂා කිරීමට යන අවස්ථාවේදී අදාළ නීතිඥවරයාටද ඒ සඳහා සහභාගී වීමට අවසර ලැබීම සුවිශේෂී ප්රගතිශීලී පියවරකි.
මානව හිමිකම් සුරැකීමට ඇති ආරක්ෂිත පියවර (Safeguards)
තාක්ෂණය භාවිතා කිරීමේදී සැකකරුට සිදුවිය හැකි අසාධාරණකම් වැළැක්වීම සඳහා පනත මඟින් දැඩි වගකීම් පවරා ඇත:
1. මහෙස්ත්රාත්වරයාගේ පරීක්ෂාව: පෞද්ගලිකව පෙනී සිටීම අත්හළ අවස්ථාවකදී, නඩුව කැඳවා පැය 48ක් ඇතුළත මහෙස්ත්රාත්වරයා විසින් සැකකරු රඳවා සිටින ස්ථානය පෞද්ගලිකවම පරීක්ෂා කර ඔහුගේ යහපැවැත්ම සොයා බැලිය යුතුය.
2. අනෙක් අධිකරණ බල ප්රදේශයක නම්: සැකකරු සිටින්නේ වෙනත් අධිකරණ බල ප්රදේශයක නම්, එම ප්රදේශයේ මහෙස්ත්රාත්වරයා ලවා පැය 48ක් ඇතුළත එම පරීක්ෂාව සිදු කරවා සතියක් ඇතුළත වාර්තාවක් කැඳවිය යුතුය.
3. සාක්ෂිකරුවන් සම්බන්ධ ප්රතිපාදන (වගන්තිය 273අ)
මෙම වගන්තිය මඟින් යම් සාක්ෂිකරුවෙකුට අධිකරණය හමුවට පෞද්ගලිකව පැමිණීමට නොහැකි බරපතළ ප්රායෝගික දුෂ්කරතාවක් පවතින විට (උදා: දැඩි අසනීප තත්ත්වයන්, ජීවිත තර්ජන හෝ විදේශගතව සිටීම වැනි අවස්ථාවලදී) ශ්රව්ය දෘශ්ය සන්නිවේදන මාධ්ය ඔස්සේ සාක්ෂි ලබා දීමට අධිකරණයට අවසර දිය හැකිය.
• සාක්ෂි විභාග කිරීම: සාක්ෂිකරු වෙනත් ස්ථානයක (බන්ධනාගාරයක, රෝහලක, විදේශීය තානාපති කාර්යාලයක හෝ වෙනත් සුදුසු ස්ථානයක) සිට තිරය හරහා ලබා දෙන සාක්ෂිය, විවෘත අධිකරණයේදී සෘජුවම ලබා දෙන සාක්ෂියක් සේම නීත්යානුකූල වේ.
• හරස් ප්රශ්න ඇසීම: විනිසුරුවරයාට, පැමිණිල්ලට මෙන්ම විත්ති පාර්ශවයේ නීතිඥවරුන්ට මෙම තාක්ෂණය ඔස්සේම අදාළ සාක්ෂිකරුගෙන් සජීවීව හරස් ප්රශ්න ඇසීමට සහ නැවත ප්රශ්න කිරීමට පූර්ණ අයිතිය පවතී.
4. කොමසාරිස්වරයා පත් කිරීම සහ ඔහුගේ වගකීම් (වගන්තිය 273ආ)
යම් සාක්ෂිකරුවෙකු හෝ චූදිතයෙකු වෙනත් ස්ථානයක සිට තාක්ෂණය ඔස්සේ සම්බන්ධ වන විට, එම ස්ථානයේ සිට අධිකරණය නියෝජනය කිරීම සඳහා විනිසුරුවරයා විසින් “කොමසාරිස්වරයෙකු” (The Commissioner) පත් කරනු ලබයි. මෙය සාක්ෂි දීමේ පාරදෘශ්යභාවය රැක ගැනීමට යෙදූ වැදගත්ම නෛතික පියවරයි.
• පත් කරනු ලබන තැනැත්තා: අධිකරණය මඟින් නම් කරනු ලබන බන්ධනාගාර නිලධාරියෙකු, රජයේ නිලධාරියෙකු හෝ විදේශයකදී නම් රාජ්ය තාන්ත්රික නිලධාරියෙකු (Diplomatic Officer) මේ සඳහා පත් කළ හැකිය.
• කොමසාරිස්වරයාගේ ප්රධාන වගකීම්:
o පුද්ගලයා හඳුනාගැනීම (Identification): තිරය ඉදිරිපිට සිටින්නේ අදාළ නඩුවේ සැබෑ සාක්ෂිකරු හෝ චූදිතයාම බව අධිකරණයට තහවුරු කිරීම සහ සහතික කිරීම.
o දිවුරුම් දීම: සාක්ෂිකරුට අදාළ ස්ථානයේදී නීත්යානුකූලව ප්රතිඥාව හෝ දිවුරුම් දීම ලබා දීම අධීක්ෂණය කිරීම.
o බලපෑම්වලින් තොර බව තහවුරු කිරීම (Free from Influence): සාක්ෂිකරු හෝ චූදිතයා සිටින කාමරය තුළ ඔහුට සාක්ෂි දීමේදී බලපෑම් කළ හැකි, බිය වැද්දිය හැකි හෝ සංඥා මඟින් පිළිතුරු කියා දිය හැකි කිසිදු බාහිර පුද්ගලයෙකු නොමැති බව විනිසුරුවරයාට සහතික කිරීම.
o ලේඛන ඉදිරිපත් කිරීම: සාක්ෂි දීමේදී පෙන්වීමට හෝ සලකුණු කිරීමට අවශ්ය වන නඩු භාණ්ඩ හෝ ලේඛන තිබේ නම්, ඒවා නිවැරදිව කැමරාවට යොමු කිරීම සහ ඒවායේ සත්යතාව අධීක්ෂණය කිරීම
5. අධිකරණ නිලධාරියා (Court Officer – වගන්තිය 273අ)
ශ්රව්ය දෘශ්ය සම්බන්ධතාවය ක්රියාත්මක වන අවස්ථාවේදී අධිකරණ ශාලාව තුළ සිටින, විනිසුරුවරයා විසින් නම් කරනු ලබන නිලධාරියා මෙලෙස හැඳින්වේ.
• ප්රධාන කාර්යභාරය: අධිකරණ පාර්ශවයෙන් තාක්ෂණික සන්නිවේදනය නිසි පරිදි ක්රියාත්මක වන බවට වගබලා ගැනීම.
• වගකීම්:
o අධිකරණ ශාලාවේ සිටින විනිසුරුවරයාට, නීතිඥවරුන්ට සහ අනෙකුත් පාර්ශවයන්ට රඳවා සිටින සැකකරු/චූදිතයාව පැහැදිලිව පෙනෙනවාද සහ ඔහුගේ හඬ ඇසෙනවාද යන්න තහවුරු කිරීම.
o නඩු කටයුත්ත සිදුවන අවස්ථාවේදී අධිකරණයේ සිට දෙනු ලබන සියලුම නියෝග සහ උපදෙස් බන්ධනාගාරයේ සිටින නිලධාරීන් වෙත නිසි පරිදි සම්ප්රේෂණය කිරීම.
o නඩු විභාගයේ රහස්යභාවය සහ ගෞරවය රැකෙන පරිදි තාක්ෂණික මෙවලම් පාලනය කිරීම.
ඒ අනුව, 2025 අංක 7 දරන අපරාධ නඩු විධාන සංග්රහය (සංශෝධන) පනත යනු ශ්රී ලංකාවේ සාධාරණ නඩු විභාගයකට ඇති අයිතිය (Right to a Fair Trial) සහ මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කරමින්, අධිකරණ පද්ධතියේ පිරිවැය සහ කාලය ඉතිරි කර දෙන අතිශය ප්රගතිශීලී නීතිමය සංශෝධනයකි. නීති ක්රියාත්මක කරන නිලධාරීන් සහ නීති වෘත්තිකයන් ලෙස මෙවැනි නූතන නීතිමය ප්රවණතාවයන් පිළිබඳව යාවත්කාලීන වීම අප සැමගේ වගකීමකි.
නීතිඥ පී. අමිත අබයසේකර සිල්වා
පොලිස් පරීක්ෂක
නීති කොට්ඨාසය