අටමස්ථානාධිපති පල්ලේගම හේමරතන හිමියන් විසින් බරපතළ ළමා අපයෝජනයක් සිදු කර ඇති බවට සැකකර, මේ වන විටත් චෝදනා ගොනු කර අධිකරණයට කරුණු වාර්තා කර තිබෙන බව අප සියළු දෙනා දන්නා කරුණක්. නීතිය ඉදිරියේ උන්වහන්සේ තවමත් සැකකරුවෙකු මිස වරදකරුවකු වී නැහැ.
කෙසේ වුවද වින්දිත දැරියගේ ප්රකාශයක් පදනම් කරගෙනයි උන්වහන්සේ සැකකරුවෙකු කර ඇත්තේ. එහිදී එවන් චෝදනාවක්ට ලක් වන වෙනත් සැකකරුවන්ට වඩා වෙනස් ආකාරයට සහ ඉතා ප්රමාද අයුරින් නීතිය ක්රියාත්මක කරන ආයතන ක්රියාත්මක වීම හේතුවෙන් යම් සමාජ කතිකාවක් මේ සිදු වීම් ගැන ඇති වී තිබෙනවා.
මෙම සිදුවීම ඔස්සේ නීතියේ පාලනය පිළිබදවත් විශේෂයෙන් අධිකරණයේ නඩු කටයුතු සම්බන්ධයෙන්ද පැති කිහිපයක් ඔස්සේ සාකච්ඡා කල හැකියි.
මෙම ලිපියේ අරමුණ වන්නේ අපරාධ නඩු පවරන හා විමර්ෂණ ආයතන පිළිබදව සාකච්ඡා කිරීමයි.
මෙම නඩු කටයුත්ත අනුරාධපුර අධිකරණයේ පළමු වරට කැදවූ අවස්ථාවේ සමාජයක් ලෙස පළමු ප්රහාරය එල්ල වූයේ නීතිඥයන්ටය. සාමාන්යයෙන් විමර්ෂකයන්ගේ ඇසින් අපරාධ දෙසත් නඩු කටයුතු දෙසත් බැලීමට පුරුදු වී ඇති සමාජයකදී එම තත්වය සාමාන්ය දෙයක්.
“හේමරතන වෙනුවෙන් නීතිඥයන් 30ක් වින්දිත දැරිය වෙනුවෙන් කිසිවකු නෑ.”
මේ එවක පළ වූ සුප්රසිද්ධ සමාජ මාධ්ය වැකියක්.
සමාජයේ පිළිගත් මතය වුනේ මේ මතයයි.
ඉන් පසු ඇතැම් නීතිඥයන්ද සමාජ ක්රියාකාරීන්ද පළ කළේ අපි පෙනී සිටින්න කැමතියි දරුවා හෝ ඥාතීන් සම්බන්ධ කර දෙන්න වැනි කතාවක්.
මේ කතා දෙකම එකම කාසියේ දෙපැත්ත වන අතර මේ දෙකෙන්ම කියවෙන්නෙ නීතියේ පාලනය ස්ථාපිත කිරීම සම්බන්ධයෙන් අපි වැටී ඇති අදුරක තරමයි.
මේ 1833 පමණ සිට විධිමත් අධිකරණ ක්රියාවලියක් පවත්වාගෙන ආ විශාල නීති සාහිත්යයක් සහිත ලංකාවේ මනසයි.
ඕනෑම අයකුට නීතිඥ නියෝජනයක් ලබා ගත හැකි අතර ඕනෑම නීතිඥයකුට සේවාදායකයාගේ කැමැත්ත මත නොමිලේ හෝ මුදල් අයකර පෙනී සිටිය හැක.
සමාජ ප්රගමනයේ අති විශාල මෙහෙයක් ඉටු කරන්නේ යැයි සදාචාරාත්මක පෙනී සිටීමක් පසුගිය වසරකීපයේ සිදු කරන ලද නීතිඥ ප්රජාවට නීතිඥවරයන්ගේ පෙනී සිටීමට අදාළ ඉහත කී සදාචාරාත්මක විවේචනය තාක්ෂණික ලෙස බැහැර කල නොහැකි බව මගේ අදහසයි.
වින්දිතයන් වෙනුවෙන් ඕනෑ තරම් නීතිඥයන් කිසිදු ගාස්තුවකින් තොරව පෙනී සිට ඇති බවද ඇතැම් ප්රසිද්ධ නීතිඥයන් පවා සිය කාර්යබහුල කාලය වෙන් කොට එසේ පෙනී සිට ඇති බවත් මෙහිලා සටහන් කල යුතුය.
කෙසේ වුවද වින්දිත දැරිය වෙනුවෙන්ද නීතිඥ නියෝජනයක් අවශ්ය යැයි පොදු ජනයා සිතන්නේ ඇයි? ඇතැම් අපරාධ නඩුවලද පොලිස් පැමිණිල්ල සිදු කල වින්දිතයන් නීතිඥ නියෝජනයක් සහිතව අධිකරණයේ පෙනී සිටින්නේ ඇයි?
සාමාන්ය මහජනයාට, මහජනයා වෙනුවෙන් විමර්ෂන සිදු කරන, නඩු පවරන ආයතන පිළිබද විශ්වාසයක් නොමැති වීම ඊට හේතුවයි.
මෙම ප්රශ්නයේදී සාකච්ඡා කල යුතු වැදගත්ම ප්රශ්නය මෙයයි.
තමන් පැමිණිලි කරන ලද පොලිස් ස්ථානයේ නිලධාරීන් හෝ වෙනයම් හෝ නඩු පවරන රජයේ ආයතනයක නිලධාරීන් තමන් වෙනුවෙන් ශක්තිමත් ලෙස විමර්ෂනයේදීත් අධිකරණයේදීත් කටයුතු කරන බවට වින්දිතයාට විශ්වාසයක් ඇතිනම් ඔවුන්ට අගතියට පත් පාර්ශවය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නට යැයි නීතිඥයන් සොයා යාමට අවශ්ය නැත.
දැන් සිදු වී ඇත්තේ එවන් ශක්තිමත් ස්වාධීන ආයතන නොමැති වීමය. එවන් නිලධාරීන් නොමැති වීමය.
ඕනෑතරම් සේවාදායකයන් පොලීසිය ඇතුළු රජයේ ආයතනයන්ට සිදු කරන ලද පැමිණිලි සම්බන්ධයෙන් ක්රියා කිරීම ගැන, අධිකරණයේදී ඒ සම්බන්ධයෙන් එම ආයතන කටයුතු කරන ආකාරය ගැන කනස්සල්ල නීතිඥයන්ට ප්රකාශ කරන බව ලියුම්කරු ඇතුළු නීතිඥයන් දනී. ඇතැම් නඩු සම්බන්ධයෙන් මහේස්ත්රාත්තුමා වාචිකව පොලිස් නිලධාරීන්ට ලබා දෙන උපදෙස් පවා ක්රියාත්මක නොකරන අයුරු ඕනෑ තරම් දැකිය හැක. අවස්ථා දෙකක් පමන ප්රකාශ කිරීමෙන් පසු අවසානයේ ඇතැම් අවස්ථාවල නියෝග නඩු වාර්තාවේ සටහන් කිරීමටත් මහේස්ත්රාත්වරයාට සිදු වේ.
ලංකාවේ විමර්ශන ආයතනයන්හි ශක්තිමත්බව ස්වාධීනත්වය ඒවායේ නිලධාරීන්ගේ කුසලතාවයන් එන්න එන්නම පිරිහෙමින් පවතින බව මාගේ නිරීක්ෂණයයි. සාක්ෂි මෙහෙයවීමේ ප්රශස්ත කුසලතා සහිත පොලිස් නිලධාරීන් දැන් විරලය. ළමා ආරක්ෂක අධිකාරිය වැනි විශේෂ ආයතන තුළ අනිවාර්යයෙන් කුසලතාවයෙන් පිරි විමර්ෂකයන්ද කුසලතාවයෙන් පිරි නඩු මෙහෙයවන්නන්ද සිටිය යුතුය. ළමා ආරක්ෂක අධිකාරියේ සභාපතිනිය හේමරතන හිමිට අදාළ නඩු මෙහෙයවීමට නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ සහය ඉල්ලා සිට ඇති බවට ප්රවෘත්තියක්ද මේ අතර වාර්තා විය.
අල්ලස් කොමිසම තුළද මෙම තත්වය පසුගිය කාලයේ පැවතියද ජානාධිපති නීතිඥ සරත් ජයමාන්න මහතාගේ මූලිකත්වයෙන් සිදු කරන ලද වැටුප් ව්යුහය වෙනස් කිරීම ඇතුළු ආයතනික ප්රතිසංස්කරණ වලින් සහ දූෂණ මර්ධන පනත යටතේ නෛතිකව ලබා දුන් බලය මගින් එම තත්වය වෙනස් කර ගැනීමට හැකි බවට සංඥාවක් දැල්වෙමින් තිබේ.
අඩුම තරමේ ලංකාවේ නඩු පවරන ළමා ආරක්ෂක අධිකාරිය වැනි ආයතන නඩු කටයුතු පවත්වාගෙන යාම ඇතුළු සියළු කටයුතු සදහා ශක්තිමත් කිරීම වැගත්ය. දැනට මෙම ආයතනයනහි සිටින නිලධාරීන් අවම සම්පත් ප්රමාණයකින් වෙහෙසෙන බව අප දනිමු. ළමා ආරක්ෂක අධීකාරියට දිනකට පැමිණිලි හතක් ලැබෙන බව පසුගියදා ප්රකාශ කලේ එම අධිකාරියේ සභාපති ප්රීති ඉනෝකා රණසිංහ මහත්මියයි. මෙවන් අතිවිශාල පැමිණිලි ප්රමාණයක් ලැබෙන අධිකාරිය මගින් පවත්වාගෙන යනු ලබන විසදුම් ලබා නොදුන් දැනටමත් අධිකරණයන්හි ඇති නඩු සංඛ්යාව සැලකීමේදී පත් වී ඇති තත්වය සිතා ගත හැකිය.
මෙම විමර්ශන හා නඩු කටයුතු මෙහෙයවන පොලීසිය ඇතුළු සුවිශේෂී ආයතන ශක්තිමත් හා ස්වාධීන කිරීම සුළුපටු වැඩක් නොවේ. එය පද්ධතියක් සමග ශක්තිමත්ව ගැටීමෙන් ස්ථිරසාර අරමුණකින් කල යුතු කාර්යයකි. මිනිසුන් එදිනෙදා මුහුණදෙන ප්රශ්නයක් වුවද මේ සම්බන්ධයෙන් පුළුල් ජනතා ඉල්ලීමක් නොමැති වීම කණගාටුදායක තත්වයකි.
එම නිසා හේමරතන හිමිගේ ප්රශ්නය අප දිශාගත කරවිය යුත්තේ මෙම ආයතන ශක්තිමත් කිරීමේ දෙසට මිස සුපුරුදු ජනප්රිය පහරදීමේ දිශාවට නොවේ. නීතිඥයන් තිහක් නොව සීයක් පෙනී සිටියද ආයතනය ශක්තිමත් හා ස්වාධීන නම් ආයතනය සැබෑ ලෙසම යුක්තිය වෙනුවෙන් ක්රියා කරන්නේ නම් යුක්තිය ඉටු වීම වැළැක්විය හැකි දෙයක් නොව්.
ආයතන ශක්තිමත් වීමෙන් ප්රජාතන්ත්රවාදය ශක්තිමත් වේ. නීතියේ පාලනය ස්ථාපික වේ. යුක්තියේ අපගමනය නවතියි.
සටහන – දුලාන් දසනායක