ශ්රී ලංකා රජය විසින් හම්බන්තොට මත්තල රාජපක්ෂ ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළ වසර 30ක නම්යශීලී ඉදි කිරීම්, මෙහෙයුම් සහ පැවරීමේ (BOT) ආකෘතියක් යටතේ බදු දීම සඳහා දේශීය සහ විදේශීය ආයෝජකයින්ගෙන් ජුනි 9 වැනිදා දක්වා අභිලාෂයන් කැඳවා තිබේ.
මෙම ආයෝජන අවස්ථාව ගුවන් තොටුපළ මෙහෙයුම් සහ ගොඩබිම් මෙහෙයුම් ලෙස ස්වාධීන ආයෝජන මාර්ග දෙකකින් යුක්ත වන අතර ආයෝජකයින්ට මින් එකකට හෝ දෙකටම අවස්ථාව ඇත. ගුවන් මෙහෙයුම් සඳහා වසර පහක අත්දැකීම් හෝ වාර්ෂිකව මගීන් මිලියනයකට වඩා හසුරුවන ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළක් මෙහෙයවීමේ පළපුරුද්ද අවශ්ය වේ. මෙයට සමගාමීව, නඩත්තු කිරීම් සහ අලුත්වැඩියා කිරීම් (MRO), පියාසර පාසල්, සැපයුම් හෝ කාර්මික උද්යාන, සූර්ය බලශක්ති පද්ධති සහ හෝටල් ඉදි කිරීම සඳහා හෙක්ටයාර් 238ක භූමි ප්රමාණයක් ද බදු දීමට නියමිතය.
මීට පෙර ද මත්තල ගුවන් තොටුපළ මෙලෙසම බදු දීමට රජය විසින් උත්සාහ කරන ලදී. ඒ අනුව 2024 වසරේදී ඉන්දියාවේ Shaurya Aeronautics සහ රුසියාවේ Airports of Regions Management Company යන සමාගම්වල ඒකාබද්ධ ව්යාපෘතියකට වසර 30ක බදු පදනම යටතේ මෙය ලබා දීමට නියමිතව තිබුණි. එහෙත් ශ්රී ලංකාවේ සිදු වූ ආණ්ඩු පෙරළියත් සමඟ එම තීරණය අහෝසි වී ගිය අතර, වත්මන් රජය යටතේ නැවතත් මේ සඳහා නව ලංසු කැඳවීමක් සිදු කර ඇත.
කොළඹ සිට කිලෝමීටර් 250ක් පමණ දුරින් පිහිටි මත්තල ගුවන් තොටුපළ 2013 වසරේදී විවෘත කරන ලද්දේ ඩොලර් මිලියන 209ක වියදමකිනි. ඒ සඳහා චීනයේ අපනයන-ආනයන (Exim) බැංකුවෙන් ඩොලර් මිලියන 190ක ණයක් ලබා ගෙන තිබුණි. නවීන පර්යන්ත ගොඩනැගිල්ලක් මෙන්ම Airbus A350, Boeing 777 සහ A380 වැනි විශාල ගුවන් යානා හැසිරවිය හැකි මීටර් 3,500ක දිගකින් යුත් ධාවන පථයක් මෙහි තිබුණ ද, ආරම්භයේ සිටම එයට ගුවන් සමාගම් සහ මගීන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට දැඩි අරගලයක නිරත වීමට සිදු විය. ශ්රී ලංකා රජයේ සංඛ්යාලේඛනවලට අනුව මේ වන විට ගුවන් තොටුපළට ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 130ක පමණ පාඩුවක් සිදු වී ඇති අතර, වර්තමානයේදී එහි මෙහෙයුම් කටයුතු සිදු වන්නේ වරලත් (charter) ගුවන් යානා සඳහා පමණි.
මෙම ගුවන් තොටුපළේ වැදගත්කම ප්රධාන වශයෙන්ම රඳා පවතින්නේ එහි උපායමාර්ගික පිහිටීම සහ චීනය විසින් පාලනය කරන හම්බන්තොට වරායට ඇති සමීපත්වය මතය. ණය ගෙවා ගැනීමට නොහැකි වීම හේතුවෙන් 2017 වසරේදී හම්බන්තොට වරාය සහ ඒ අවට අක්කර 15,000ක භූමියක් වසර 99ක බදු පදනමක් යටතේ චීනයට පවරා දෙන ලදී. චීන රාජ්ය බැංකුවල ණය මත අසල්වැසි රටවල ක්රියාත්මක වන දැවැන්ත යටිතල පහසුකම් ව්යාපෘති පිළිබඳව ඉන්දියාව දිගු කලක සිට දැඩි අවධානයකින් පසුවන අතර, ඔවුන් මත්තල ගුවන් තොටුපළ සම්බන්ධයෙන් ද දැඩි විමසිල්ලකින් පසු වේ. ඉන්දියානු ආයෝජනයක් හම්බන්තොට ප්රදේශයේ ස්ථාපිත වීම, ඉන්දියාවේ “අසල්වැසියා ප්රථමයෙන්” ප්රතිපත්තියේ සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපය පිළිබඳ ඔවුන්ගේ උපායමාර්ගික දැක්මේ වැදගත් පියවරක් ලෙස සැලකේ. එමෙන්ම ඉහත කී හෙක්ටයාර් 238ක භූමිය චීනය විසින් සංවර්ධනය කරන ලද කොළඹ වරාය නගරයට සමාන පරිමාණයේ, එහෙත් දේශපාලන අවදානම් අඩු ආයෝජන කලාපයක් ලෙස ඉන්දියාව දකියි.