සාධාරණ යුක්ති ක්රියාමාලාව, රයිට් ටු ලයිෆ් මානව හිමිකම් මධ්යස්ථානය
ශ්රී ලංකාවේ නීතියේ පාලනය සහ යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්රියාවලිය තුළ වින්දිතයන් (Victims) නැවත නැවතත් වින්දිතයන් බවට පත්වීම (Re-victimization) සුලබ ඛේදවාචකයකි. “නඩු යන්නෝ වැනසෙන්නෝ” යන පිරුළ අප සමාජයේ මුල් බැස ඇත්තේ නිකම්ම නොවේ. බොහෝ දෙනා මෙම තත්ත්වයට පොලිසිය සහ දේශපාලකයන් පමණක් වගකිව යුතු යැයි සිතුවද, මෙය ඊට වඩා ගැඹුරු ව්යූහාත්මක සහ නෛතික අර්බුදයකි. ක්රිෂ්ණ තිලක් රාමනායක මහතාගේ අත්දැකීමක් ඇසුරින් මෙම ගැටලුව විමසා බැලීම, සාධාරණ යුක්ති ක්රියාමාලාවක අවශ්යතාව මනාව පැහැදිලි කරයි. සමාජ මාධ්යයක තබන ලද ඔහුගේ සටහනෙහි අරුත පමණක් මෙහි උපුටා දක්වා තිබේ.
යුක්තිය ඉල්ලූ අපරාධය සහ ව්යාජ නඩුකර
ක්රිෂ්ණගේ කතාවට අනුව, මීට වසර 16කට පමණ පෙර ඔහුගේ නිවසට ඇතුළු වූ සොරුන් දේපළ කොල්ලකෑ පසු ඔහුගේ බිරිඳ සාමාන්ය පුරවැසියෙකු ලෙස නීතියේ පිහිට පතා පොලිසියට පැමිණිලි කළේය. එහෙත් වසර ගණනාවක් යනතුරු සැබෑ අපරාධකරුවන් සොයා ගැනීමට පොලිසිය අසමත් විය. පසුව සිදුවන්නේ නොවිසඳුණු අපරාධ ගොඩ ගැසීම වළක්වා ගැනීම සඳහා පොලිසිය විසින් අහිංසක බේබද්දන් දෙදෙනෙකු මෙම නඩුවට පටලවා නඩු පැවරීමයි.
මෙහිදී පළමු අසාධාරණය සිදුවන්නේ වින්දිතයාට පමණක් නොව, නොකළ වරදකට චෝදනා ලබන අහිංසකයන්ටද වේ. මෙය යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්රියාවලියේ මූලිකම පදනම බිඳ වැටීමකි.
වින්දිතයා අපරාධකරුවෙකු සේ සැලකීම
නඩු කටයුතු සඳහා දින ගණනාවක් නිවාඩු ගනිමින් අධිකරණයේ රස්තියාදු වීමට ක්රිෂ්ණටත් ඔහුගේ බිරිඳටත් සිදුවිය. දරුවා ලැබීමට ආසන්නව සිටි බිරිඳට සහ ඇගේ දරු ප්රසූතිය හේතුවෙන් ඔවුන්ට නඩු වාර කිහිපයක් මඟ හැරී ගියේය. වින්දිතයන්ගේ පාර්ශවයෙන් බලන කල, තමන් පැමිණිලි කළ නඩුවක් වෙනුවෙන්, පොලිසිය විසින් ගොතන ලද බොරු නාටකයක් වෙනුවෙන් කාලය කා දැමීමට සිදුවීමම පීඩාවකි.
කෙසේ වෙතත්, නඩු වාර මඟ හැරීම හේතුවෙන් එක් රැයක පොලිසිය ක්රිෂ්ණගේ නිවස වටලන්නේ ත්රස්තවාදීන් අල්ලන්නාක් මෙනි. පැමිණිලිකාර පාර්ශවය වන ඔහුගේ බිරිඳට වරෙන්තු නිකුත් කර තිබූ අතර, ඇයව අත්අඩංගුවට ගැනීමට පොලිසිය උත්සාහ කළේ ඉතා අමානුෂික අයුරිනි. අවසානයේ නීතීඥ සහාය මත එය සමථයකට පත් කර ගත්තද, තමන්ට අසාධාරණයක් වූ විට නීතියේ පිහිට පැතූ අයෙකුට අවසානයේ පොලිසියේ මෙම හැසිරීම නිසා දැඩි මානසික පීඩාවකට ලක්වීමට සිදුවිය.
අධිකරණ ක්රියාවලියේ අභ්යන්තර ගැටලු
මෙහිදී වඩාත්ම බරපතල තත්ත්වය පැන නගින්නේ අධිකරණය තුළදීය. පසු දිනෙක අධිකරණයට ඉදිරිපත් වූ අවස්ථාවේදී, විනිසුරුවරිය විසින් වින්දිත පාර්ශවය වූ ක්රිෂ්ණගේ බිරිඳට දැඩි ලෙස දොස් පවරනු ලැබීය. වින්දිතයාගේ පැත්තෙන් කරුණු විමසීමක් හෝ මානුෂීය ප්රවේශයක් නොමැතිව, හුදු තාක්ෂණික කාරණා මත පදනම්ව පැමිණිලිකාරිය විත්ති කූඩුවට ඇය නිදහස් කරනු ලැබුවේ ඇප පිටය.
මෙම සිදුවීම හරහා මතුවන ප්රධානම කාරණය නම්, අපරිණත පුද්ගලයන් අතට අධිකරණ බලය පත්වීමේ අවදානමයි. ජීවිතය ගැන පුළුල් අවබෝධයක් හෝ පරිණතභාවයක් නොමැති නීති වෘත්තිකයන්, වින්දිතයන්ගේ වේදනාව තේරුම් නොගෙන හුදු නීති පොතේ වගන්තිවලට පමණක් සිරවී තීන්දු තීරණ ගැනීම “වඳුරාට දැලි පිහිය අතට දුන්නාක් මෙන්” භයානක විය හැකිය. රෝම ලන්දේසි නීතිය හඳුන්වා දුන් දා සිට පැවත එන මෙම ක්රමවේදය තුළ වින්දිතයා නැවත නැවතත් පීඩාවට පත් කිරීම (Secondary Victimization) ව්යූහාත්මක දෝෂයක් ලෙස පවතී.
තවත් නඩු වාර කීපයකට පසු බොරුවට නඩුවට පටලවන ලද අහිංසක සැකකරුවන් දෙදෙනා නිදහස් වූහ. බොරු නඩු පැවරීම සම්බන්ධයෙන් පොලිසිය වගවීමකට ලක් නොවූ අතර, ඒ වෙනුවෙන් වන්දි ගෙවීමට සිදු වූයේ වින්දිත කාන්තාවටයි.
සාධාරණ යුක්තිය සහ නීතියේ පාලනය
ප්රංශ දාර්ශනික ෆ්රෙඩ්රික් බැස්ටියාට් පවසන පරිදි “නීතිය අදාළ තැන නොතිබෙන විට එය විකෘති වෙයි” යි මූලික සටහන තැබූ ක්රිෂ්ණ තිලක් රාමනායක පවසයි. ආණ්ඩුව සහ රාජ්ය යන්ත්රණය අනවශ්ය ලෙස පුරවැසියාගේ ජීවිතයට ඇඟිලි ගසන විට, මූලිකම කාර්යය වන නීතිය හා සාමය ආරක්ෂා කිරීම මඟ හැරී යයි.
“රයිට් ටු ලයිෆ්” වැනි මානව හිමිකම් සංවිධාන අවධාරණය කරන්නේ යුක්තිය යනු හුදු නඩු තීන්දුවක් පමණක් නොව, සමස්ත ක්රියාවලියම සාධාරණ හා මානුෂීය විය යුතු බවයි. වින්දිතයෙකු යුක්තිය පතා අධිකරණයට ගිය විට, ඔහු හෝ ඇය අපරාධකරුටත් වඩා දරුණු පීඩනයකට ලක් වේ නම්, එම නීති පද්ධතිය අසාර්ථකය.
නිගමනය
ක්රිෂ්ණගේ කතාව අවසන් වන්නේ ඛේදජනක යථාර්ථයක් සමඟිනි. පසු කාලයක ඔහුගේ නිවස නැවත වරක් සොරුන් බිඳ දේපළ පැහැර ගත් විට, ඔහු පොලිසියට පැමිණිලි කිරීම ප්රතික්ෂේප කළේය. ඊට හේතුව පෙර අත්දැකීමෙන් ඔහු ලැබූ පීඩාවයි. පුරවැසියන් නීතිය කෙරෙහි විශ්වාසය අතහැර දැමීම යනු නීතියේ පාලනය බිඳ වැටීමේ අවසාන අදියරයි.
එබැවින් අප රටේ නීති පද්ධතිය ප්රතිසංස්කරණය විය යුත්තේ හුදු ගොඩනැගිලි හෝ තාක්ෂණයෙන් පමණක් නොවේ. නීති වෘත්තිකයන්ගේ, විනිසුරුවරුන්ගේ සහ පොලිසියේ ආකල්පමය සහ මානුෂීය ප්රවේශයේ වෙනසක් අත්යවශ්ය වේ. වින්දිතයා ආරක්ෂා නොකරන නීතියක්, අවසානයේදී සමස්ත සමාජයම අනාරක්ෂිත කරයි.